कविता

नेपाली कविता MCQ (कक्षा IX-X)

१. उदयलहरी – सन्त ज्ञान दिलदास

१. ‘उदयलहरी’ कविताका कवि को हुन्?

सही उत्तर: (ख) सन्त ज्ञान दिलदास
विस्तार: ‘उदयलहरी’ एक आध्यात्मिक र दार्शनिक कविता हो जसका रचनाकार सन्त ज्ञान दिलदास हुन्। उनले यस कवितामार्फत अज्ञानताको निद्राबाट ब्यूँझन आग्रह गरेका छन्।

२. ‘उदयलहरी’ कविताले कस्तो भाव बोकेको छ?

सही उत्तर: (ग) अध्यात्म र जागरण
विस्तार: कविताले मानिसलाई मोह, माया र अज्ञानताबाट मुक्त भई आत्मज्ञानको उज्यालोतिर लाग्न प्रेरित गर्दछ। त्यसैले यो जागरण र अध्यात्मको भावले ओतप्रोत छ।

३. कवितामा ‘उदय’ शब्दले केलाई सङ्केत गर्छ?

सही उत्तर: (ख) ज्ञानको उदय
विस्तार: ‘उदयलहरी’ को अर्थ ‘ज्ञानको लहर’ हो। यहाँ ‘उदय’ ले भौतिक सूर्यको उदयलाई नभई मानिसको चेतना र विवेकको उदयलाई सङ्केत गर्दछ।

४. कविले मानिसलाई कुन ‘निद्रा’ बाट ब्यूँझन आग्रह गरेका छन्?

सही उत्तर: (ग) अज्ञान र मोहको निद्रा
विस्तार: कविता अनुसार, मानिस सांसारिक मोह, माया र अज्ञानतामा डुबेको छ, जुन एक प्रकारको आध्यात्मिक निद्रा हो। कवि यही निद्राबाट ब्यूँझन आग्रह गर्छन्।

५. ‘उदयलहरी’ कस्तो प्रकारको काव्यधारा अन्तर्गत पर्दछ?

सही उत्तर: (ख) सन्त/निर्गुण भक्तिधारा
विस्तार: सन्त ज्ञान दिलदास सन्त परम्पराका कवि हुन्। उनको कवितामा निराकार, निर्गुण ब्रह्मको उपासना र आत्मज्ञानको खोजी पाइन्छ, जुन सन्त काव्यधाराको मुख्य विशेषता हो।

६. कविता अनुसार, मानिसको वास्तविक स्वरूप के हो?

सही उत्तर: (ख) आत्मा/चेतना
विस्तार: सन्त दर्शनले शरीरलाई नाशवान र आत्मालाई अविनाशी मान्दछ। कविताले पनि भौतिक शरीरभन्दा भित्र रहेको आत्म-तत्व वा चेतनालाई चिन्न जोड दिएको छ।

७. ‘लहरी’ शब्दको अर्थ के हो?

सही उत्तर: (क) लहर, तरङ्ग
विस्तार: ‘लहरी’ को शाब्दिक अर्थ ‘लहर’ वा ‘तरङ्ग’ हो। ‘उदयलहरी’ को अर्थ ज्ञानको वा जागरणको लहर हो।

८. कवितामा केले मानिसलाई संसारमा अल्झाउँछ भनिएको छ?

सही उत्तर: (ग) मोह-माया
विस्तार: कविताले सांसारिक सम्बन्ध, वस्तु र धनप्रतिको मोह र मायाले मानिसलाई सत्यको मार्गबाट विचलित गराउँछ र संसारको बन्धनमा अल्झाउँछ भन्ने भाव प्रस्तुत गरेको छ।

९. सन्त ज्ञान दिलदास कुन कालका कवि मानिन्छन्?

सही उत्तर: (ख) मध्यकाल
विस्तार: सन्त ज्ञान दिलदास नेपाली साहित्यको मध्यकालीन धाराका एक प्रमुख कवि हुन्, जसले भक्ति र वैराग्यका पदहरू रचना गरे।

१०. ‘उदयलहरी’ को मुख्य सन्देश के हो?

सही उत्तर: (ख) आत्मज्ञान प्राप्त गरी मुक्त हुनु
विस्तार: कविताको सार भनेकै भौतिक संसारको क्षणभङ्गुरतालाई बुझेर, मोह त्यागेर आफ्नो भित्री आत्मालाई चिन्नु र मुक्तिको मार्गमा लाग्नु हो।

२. मेरो नुहाउने कोठा – बालकृष्ण सम

११. ‘मेरो नुहाउने कोठा’ कविताका कवि को हुन्?

सही उत्तर: (ख) बालकृष्ण सम
विस्तार: ‘मेरो नुहाउने कोठा’ नेपाली साहित्यका ‘नाटकसम्राट्’ बालकृष्ण समद्वारा रचित एक प्रसिद्ध दार्शनिक कविता हो।

१२. कवितामा ‘नुहाउने कोठा’ के को प्रतीक हो?

सही उत्तर: (ख) एकान्त, चिन्तन र आत्म-साक्षात्कारको
विस्तार: नुहाउने कोठा कविसाठी केवल शरीर सफा गर्ने ठाउँ होइन, यो एक यस्तो एकान्त स्थल हो जहाँ उनी बाहिरी संसारबाट अलग भएर आफ्नो वास्तविक स्वरूप, जीवन र मृत्युबारे गहिरो चिन्तन गर्छन्।

१३. कविले नुहाउने कोठामा आफूलाई कस्तो अवस्थामा पाउँछन्?

सही उत्तर: (ख) सबै उपाधि र आडम्बररहित
विस्तार: नुहाउने कोठामा कवि निर्वस्त्र हुन्छन्, जसले भौतिक र सामाजिक आडम्बर (पद, लुगा, प्रतिष्ठा) बाट मुक्त भएको अवस्थालाई सङ्केत गर्छ। त्यहाँ उनी केवल एक साधारण मानव हुन्छन्।

१४. कवितामा पानीको प्रवाहले केलाई बिम्बित गर्छ?

सही उत्तर: (क) जीवनको निरन्तर प्रवाह र समय
विस्तार: धाराबाट खस्ने पानीको निरन्तर प्रवाहले कहिल्यै नरोकिने समय र जीवनको प्रवाहलाई सङ्केत गर्छ। जसरी पानी बगेर जान्छ, त्यसरी नै जीवनका पलहरू पनि बितेर जान्छन्।

१५. ‘म, तु, ऊ, त्यो, सब चीज यहाँ पग्लेर पानी हुन्छ’ – यो पङ्क्तिले के भाव व्यक्त गर्छ?

सही उत्तर: (ख) सबै भेदभाव र भिन्नता मेटिएर समानता कायम हुन्छ
विस्तार: यो पङ्क्तिले नुहाउने कोठाको एकान्तमा ‘म’, ‘तँ’, ‘ऊ’ जस्ता सामाजिक भेदभाव, अहङ्कार र भिन्नताहरू पग्लेर जान्छन् र केवल मानवता वा अस्तित्वको एकता बाँकी रहन्छ भन्ने गहिरो दार्शनिक भाव बोकेको छ।

१६. बालकृष्ण समलाई कुन उपाधिले चिनिन्छ?

सही उत्तर: (ग) नाटकसम्राट्
विस्तार: बालकृष्ण समले नेपाली नाटक विधामा अतुलनीय योगदान दिएका छन्। उनका ‘मुकुन्द इन्दिरा’, ‘प्रह्लाद’ जस्ता नाटकहरू प्रसिद्ध छन्। त्यसैले उनलाई ‘नाटकसम्राट्’ उपाधि दिइएको हो।

१७. कविताको मुख्य विषयवस्तु के हो?

सही उत्तर: (ख) जीवन, मृत्यु र अस्तित्वको दार्शनिक चिन्तन
विस्तार: कविताले नुहाउने कोठा जस्तो सामान्य स्थानलाई माध्यम बनाएर जीवनको अर्थ, समयको गति, अहङ्कारको विसर्जन र मृत्युको अनिवार्यता जस्ता गम्भीर दार्शनिक विषयहरूमाथि चिन्तन गरेको छ।

१८. कविले आफ्नो शरीरलाई केसँग तुलना गरेका छन्?

सही उत्तर: (ग) माटोको भाँडो
विस्तार: कवितामा मानव शरीरको क्षणभङ्गुरता र नाशवान प्रकृतिलाई देखाउन कविले यसलाई सजिलै फुट्न सक्ने ‘माटोको भाँडो’ सँग तुलना गरेका छन्।

१९. ‘मेरो नुहाउने कोठा’ कविता कुन छन्दमा लेखिएको छ?

सही उत्तर: (ग) गद्य कविता (छन्दमुक्त)
विस्तार: बालकृष्ण समले यस कवितामा कुनै निश्चित शास्त्रीय छन्दको प्रयोग गरेका छैनन्। यो भाव र विचारलाई स्वतन्त्र रूपमा प्रस्तुत गरिएको गद्य कविता हो।

२०. कविताको अन्त्यमा कवि कुन सत्यलाई स्वीकार गर्छन्?

सही उत्तर: (क) मृत्युको अनिवार्यता
विस्तार: नुहाउने कोठामा आफ्नो नग्न र क्षणभङ्गुर शरीरलाई हेरेर कविले जीवनको अन्तिम सत्य मृत्यु हो भन्ने कुरालाई स्वीकार गर्छन्। नुहाउनु एक प्रकारले अन्तिम स्नानको पूर्वाभ्यास जस्तो देखिन्छ।

३. एक बिहान – लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा

२१. ‘एक बिहान’ कविताका रचयिता को हुन्?

सही उत्तर: (ख) लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा
विस्तार: ‘एक बिहान’ महाकवि लक्ष्मीप्रसाद देवकोटाद्वारा रचित एक सुन्दर प्रकृतिपरक कविता हो।

२२. कवितामा कुन समयको वर्णन गरिएको छ?

सही उत्तर: (ग) बिहान
विस्तार: कविताको शीर्षक ‘एक बिहान’ ले नै स्पष्ट पार्छ कि यसमा बिहानीपखको मनोरम दृश्य र वातावरणको चित्रण गरिएको छ।

२३. बिहानको दृश्यमा कविले के-के देखेको वर्णन गरेका छन्?

सही उत्तर: (ग) शीतको थोपा, सुनौलो घाम र चराको गीत
विस्तार: देवकोटाले बिहानको प्राकृतिक सौन्दर्यलाई जीवन्त रूपमा प्रस्तुत गरेका छन्, जसमा घाँसमा शीतका थोपाहरू, उदाउँदो सूर्यको सुनौलो किरण र चराहरूको मधुर सङ्गीत समावेश छन्।

२४. ‘एक बिहान’ कविताले कस्तो सन्देश दिन्छ?

सही उत्तर: (ख) आशा, स्फूर्ति र नयाँ सुरुवातको
विस्तार: बिहानले सधैँ नयाँ सुरुवात, आशा र ऊर्जाको सङ्केत गर्छ। कविताले प्रकृतिको ताजापनमार्फत जीवनमा पनि नयाँ उत्साह र स्फूर्तिका साथ अघि बढ्नुपर्ने सन्देश दिन्छ।

२५. लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा कुन काव्यधाराका प्रमुख कवि हुन्?

सही उत्तर: (ख) स्वच्छन्दतावादी (रोमान्टिक)
विस्तार: देवकोटा नेपाली साहित्यमा स्वच्छन्दतावादी धाराका प्रवर्तक र सर्वश्रेष्ठ प्रतिनिधि हुन्। उनका कवितामा प्रकृतिप्रेम, कल्पना, भावनाको प्रबलता र मानवतावाद जस्ता विशेषता पाइन्छन्।

२६. कवितामा शीतको थोपालाई केसँग तुलना गरिएको छ?

सही उत्तर: (क) मोती
विस्तार: देवकोटाले प्रायः आफ्ना कवितामा प्रकृतिको सौन्दर्यलाई बहुमूल्य रत्नसँग तुलना गर्छन्। ‘एक बिहान’ मा घाँसका टुप्पामा टल्किएका शीतका थोपाहरूलाई मोतीको दानाजस्तै सुन्दर देखाइएको छ।

२७. ‘एक बिहान’ कविताको भाषाशैली कस्तो छ?

सही उत्तर: (ख) सरल, सरस र आलङ्कारिक
विस्तार: कवितामा सरल र सबैले बुझ्ने शब्दहरूको प्रयोग भए तापनि उपमा, रूपक जस्ता अलङ्कारहरूको सुन्दर प्रयोगले भाषालाई सरस र प्रभावकारी बनाएको छ।

२८. कवितामा प्रकृतिको कुन पक्षलाई उजागर गरिएको छ?

सही उत्तर: (ग) मनोरम र प्रेरणादायी रूप
विस्तार: कविताले बिहानको समयमा प्रकृतिको सुन्दर, शान्त र स्फूर्तिदायक रूपलाई प्रस्तुत गरेको छ, जसले पाठकलाई आशावादी र कर्मशील बन्न प्रेरणा दिन्छ।

२९. देवकोटालाई कुन उपाधिले सम्मान गरिन्छ?

सही उत्तर: (क) महाकवि
विस्तार: नेपाली साहित्यमा महाकाव्य लेखन र समग्र काव्यिक योगदानका आधारमा लक्ष्मीप्रसाद देवकोटालाई ‘महाकवि’ को उपाधिले विभूषित गरिएको छ।

३०. बिहानीको आगमनले केको अन्त्यको सङ्केत गर्छ?

सही उत्तर: (ख) अन्धकार र निराशाको
विस्तार: बिहानको उज्यालोले रातको अन्धकारलाई हटाए जस्तै, प्रतीकात्मक रूपमा यसले जीवनका दुःख, निराशा र अज्ञानताको अन्धकारलाई हटाएर आशा र ज्ञानको उज्यालो ल्याउने सङ्केत गर्दछ।

४. त्यो नील गगन कस्तो होला – गोपालसिंह नेपाली

३१. ‘त्यो नील गगन कस्तो होला’ कविताका कवि को हुन्?

सही उत्तर: (ग) गोपालसिंह नेपाली
विस्तार: ‘त्यो नील गगन कस्तो होला’ एक प्रसिद्ध गीत/कविता हो जसका रचनाकार गोपालसिंह नेपाली हुन्। उनी नेपाली र हिन्दी दुवै भाषाका प्रख्यात गीतकार थिए।

३२. कवितामा ‘नील गगन’ ले मुख्यतया केलाई सङ्केत गरेको छ?

सही उत्तर: (ग) मृत्युपछिको अज्ञात लोक वा स्वर्ग
विस्तार: कविताले मृत्युपछिको संसार कस्तो होला भन्ने जिज्ञासा र कल्पना प्रस्तुत गरेको छ। ‘त्यो नील गगन’ यहाँ भौतिक आकाश मात्र नभई, मानिस पुग्ने अन्तिम गन्तव्य, परलोक वा स्वर्गको प्रतीक हो।

३३. कविले परलोकमा को-को भेटिने कल्पना गरेका छन्?

सही उत्तर: (क) बिछोडिएका प्रियजनहरू
विस्तार: कवितामा कविले मृत्युपछि यस संसारमा छुटेका आफ्ना प्रियजन, साथीभाइ र आफन्तहरूसँग पुनः भेट हुने आशा र कल्पना व्यक्त गरेका छन्।

३४. कविताको मूल भाव के हो?

सही उत्तर: (ग) मृत्युको रहस्य र परलोकप्रतिको जिज्ञासा
विस्तार: यो कविता मानव मनमा उठ्ने एक शाश्वत प्रश्नमा आधारित छ – ‘मृत्युपछि के हुन्छ?’ कविले यही रहस्यमयी र अज्ञात लोकबारे कोमल र भावुक कल्पना गरेका छन्।

३५. ‘जहाँ नबोली कुरा हुन्छ’ – यस पङ्क्तिले कस्तो सञ्चारको कल्पना गरेको छ?

सही उत्तर: (ख) आत्मिक वा भावनात्मक सञ्चारको
विस्तार: यो पङ्क्तिले परलोकमा भौतिक बोलीको आवश्यकता पर्दैन, त्यहाँ आत्मा-आत्माबीच सीधा भावनात्मक र हार्दिक सञ्चार हुन्छ भन्ने कल्पना गरेको छ, जहाँ भावनाहरू स्वतः बुझिन्छन्।

३६. गोपालसिंह नेपाली मूलतः के का लागि प्रख्यात छन्?

सही उत्तर: (ग) गीत/गीतिकाव्य
विस्तार: गोपालसिंह नेपालीलाई ‘गीतका राजकुमार’ पनि भनिन्छ। उनका रचनाहरूमा गेयात्मकता, सरलता र भावुकताको सुन्दर संयोजन पाइन्छ, जसले गर्दा ती गीतका रूपमा अत्यन्त लोकप्रिय भए।

३७. कविताले मृत्युलाई कस्तो रूपमा प्रस्तुत गरेको छ?

सही उत्तर: (ख) एक रहस्यमयी र प्रियजनसँगको मिलनको माध्यम
विस्तार: कविताले मृत्युलाई भयावह रूपमा चित्रण गर्दैन, बरु यसलाई एक यस्तो ढोकाको रूपमा हेर्छ जसबाट पार गरेपछि बिछोडिएका आफन्तहरूसँग भेट हुन्छ। यसले मृत्युको भयलाई कम गरी एक प्रकारको कोमल आशा जगाउँछ।

३८. ‘जहाँ न रोदन, जहाँ न हासन’ पङ्क्तिले परलोक कस्तो हुने कल्पना गर्छ?

सही उत्तर: (ख) सांसारिक सुख-दुःखभन्दा परको शान्त अवस्था
विस्तार: यो पङ्क्तिले परलोकमा पृथ्वीमा जस्तो रुनु र हाँस्नु जस्ता द्वन्द्वात्मक अनुभूतिहरू हुँदैनन्, त्यहाँ एक स्थायी, परम शान्तिको अवस्था हुन्छ भन्ने कल्पना गरेको छ।

३९. कविले ‘त्यो नील गगन’ मा पुग्ने माध्यम केलाई मानेका छन्?

सही उत्तर: (ख) मृत्यु
विस्तार: कविताको समग्र सन्दर्भले ‘त्यो नील गगन’ अर्थात् परलोकमा पुग्ने एउटै बाटो मृत्यु हो भन्ने देखाउँछ। मृत्यु नै भौतिक संसार र त्यो अज्ञात लोकबीचको सेतु हो।

४०. यो कविताको शैली कस्तो छ?

सही उत्तर: (ग) भावुक, कोमल र गीतात्मक
विस्तार: कवितामा कोमल भावना, सरल शब्द चयन र गेयात्मकताको गुण प्रचुर मात्रामा पाइन्छ। यो पढ्दाभन्दा पनि गाउँदा बढी प्रभावकारी हुन्छ, जुन गीतात्मक शैलीको विशेषता हो।

५. अट्टहृष्ट छाड्छु – तुलसी ‘अपतन’

४१. ‘अट्टहृष्ट छाड्छु’ कविताका कविको नाम के हो?

सही उत्तर: (ख) तुलसी ‘अपतन’
विस्तार: कविताको शीर्षक सँगै कविको नाम दिइएको छ। तुलसी ‘अपतन’ यस कविताका रचनाकार हुन्।

४२. ‘अट्टहृष्ट छाड्छु’ को अर्थ के हो?

सही उत्तर: (ग) ठूलो स्वरले हाँस्छु
विस्तार: ‘अट्टहास’ शब्दको अर्थ ठूलो स्वरले, खित्का छाडेर हाँस्नु हो। ‘अट्टहृष्ट छाड्छु’ ले त्यही भावलाई व्यक्त गर्छ।

४३. कवि किन ‘अट्टहृष्ट छाड्न’ चाहन्छन्?

सही उत्तर: (ख) समाजका विकृति, विसङ्गति र आडम्बर देखेर व्यङ्ग्यात्मक रूपमा
विस्तार: कवितामा कविको हाँसो खुशीको होइन, बरु समाजमा व्याप्त पाखण्ड, आडम्बर, अन्याय र मूर्खता देखेर उत्पन्न भएको तीतो व्यङ्ग्य र विद्रोहको हाँसो हो।

४४. यो कविताले कस्तो भाव बोकेको छ?

सही उत्तर: (ग) विद्रोह र व्यङ्ग्य
विस्तार: कविताले सामाजिक र राजनीतिक क्षेत्रका विसङ्गतिहरूमाथि प्रहार गरेको छ। कविको ‘अट्टहास’ विद्यमान व्यवस्था र मूल्यमान्यताप्रतिको असन्तुष्टि र विद्रोही चेतनाको प्रतीक हो।

४५. कवितामा कविले कसको नक्कल गरेर हाँस्ने कुरा गरेका छन्?

सही उत्तर: (ग) शासक र आडम्बरीहरूको
विस्तार: कविताले समाजका ठूलाबडा, नेता, र पाखण्डी व्यक्तिहरूले देखाउने झूटो हाँसो र आडम्बरलाई व्यङ्ग्य गर्दै उनीहरूकै शैलीमा हाँसेर उनीहरूको खिल्ली उडाउन खोजेको छ।

४६. तुलसी ‘अपतन’ को कवितामा कस्तो प्रवृत्ति पाइन्छ?

सही उत्तर: (ख) विसङ्गतिवादी/प्रयोगवादी
विस्तार: तुलसी ‘अपतन’ तेस्रो आयाम र लीला लेखनसँग सम्बन्धित कवि हुन्, जसका कवितामा परम्परागत मूल्यमान्यताको विघटन, जीवनको निरर्थकता र विसङ्गतिप्रति तीव्र व्यङ्ग्य पाइन्छ। यो प्रयोगवादी र विसङ्गतिवादी धाराको विशेषता हो।

४७. कविको हाँसोले केलाई भत्काउन खोजेको छ?

सही उत्तर: (क) झूट र आडम्बरका पर्खालहरू
विस्तार: कविको ‘अट्टहास’ एक प्रतीकात्मक हतियार हो जसले समाजमा व्याप्त पाखण्ड, झूट, शोषण र बनावटीपनको संरचनालाई भत्काएर सत्यलाई उजागर गर्ने उद्देश्य राख्दछ।

४८. ‘अपतन’ उनको के हो?

सही उत्तर: (ख) उपनाम/साहित्यिक नाम
विस्तार: धेरै कवि-लेखकहरूले आफ्नो वास्तविक नामको पछाडि साहित्यिक पहिचानका लागि एउटा उपनाम जोड्ने गर्छन्। ‘अपतन’ तुलसीको त्यस्तै साहित्यिक उपनाम हो।

४९. कविताको भाषाशैली कस्तो छ?

सही उत्तर: (ख) विद्रोही, कटु र प्रतीकात्मक
विस्तार: कविताले सीधा र सरल अर्थभन्दा पनि गहिरो व्यङ्ग्य र विद्रोह बोकेको छ। यसमा प्रयोग भएका शब्द र बिम्बहरू कटु र प्रतीकात्मक छन्, जसले पाठकलाई सोच्न बाध्य बनाउँछ।

५०. कविताको अन्त्यमा कविको हाँसो के मा परिणत हुन्छ?

सही उत्तर: (ग) परिवर्तनको सङ्कल्पमा
विस्तार: कविको हाँसो केवल निष्क्रिय व्यङ्ग्य मात्र होइन। यो हाँसोले विसङ्गतिको अन्त्य र एक स्वस्थ, इमानदार समाज निर्माणको लागि परिवर्तनको सङ्कल्प र आह्वानलाई पनि ध्वनित गर्दछ।

६. साक्षी – वीरेन्द्र

५१. ‘साक्षी’ कविताका कविको पूरा नाम के हो?

सही उत्तर: (ख) वीरेन्द्र सुब्बा
विस्तार: ‘साक्षी’ कविताका कवि वीरेन्द्र हुन्, जसको पूरा नाम वीरेन्द्र सुब्बा हो। उनी भारतीय नेपाली साहित्यका एक महत्वपूर्ण कवि हुन्।

५२. कवितामा ‘साक्षी’ को हो वा के हो?

सही उत्तर: (ख) कवि स्वयं र समय
विस्तार: कवितामा कविले आफूलाई आफ्नो समय, समाज र इतिहासमा घटेका घटनाहरूको एक मौन तर सचेत द्रष्टा वा ‘साक्षी’ को रूपमा प्रस्तुत गरेका छन्। समय पनि सबै कुराको अन्तिम साक्षी हो।

५३. कविले कस्ता घटनाहरूको साक्षी बसेको कुरा गरेका छन्?

सही उत्तर: (ख) अन्याय, शोषण र मानवीय पीडाका
विस्तार: कविताले समाजमा व्याप्त गरिबी, असमानता, अन्याय र मानिसहरूले भोग्नुपरेको दुःख र पीडालाई सङ्केत गर्दछ। कवि यी सबै कुरा चुपचाप हेरिरहने एक साक्षी बनेका छन्।

५४. ‘साक्षी’ बस्नुको भावले कविको कुन मनस्थिति दर्शाउँछ?

सही उत्तर: (ग) विवशता, संवेदनशीलता र असन्तुष्टि
विस्तार: कवि साक्षी बसेका छन् तर उनी उदासीन छैनन्। उनको साक्षीभावमा पीडा देखेर पनि केही गर्न नसक्दाको विवशता, ती पीडाहरूप्रतिको गहिरो संवेदनशीलता र विद्यमान अवस्थाप्रतिको असन्तुष्टि लुकेको छ।

५५. कविताले पाठकलाई के गर्न अप्रत्यक्ष रूपमा आह्वान गर्छ?

सही उत्तर: (क) केवल साक्षी नबसी अन्यायविरुद्ध आवाज उठाउन
विस्तार: कविको साक्षीभावले पाठकको मनमा ‘के हामी पनि यसरी नै चुपचाप हेरिरहने?’ भन्ने प्रश्न जन्माउँछ। यसले अन्याय र पीडाको अन्त्यका लागि निष्क्रिय द्रष्टा नभई सक्रिय कर्ता बन्नुपर्ने अप्रत्यक्ष सन्देश दिन्छ।

५६. ‘साक्षी’ कविताको मुख्य विषयवस्तु के हो?

सही उत्तर: (क) युगीन यथार्थ र मानवीय संवेदना
विस्तार: कविताले आफ्नो समयको सामाजिक, राजनीतिक र आर्थिक यथार्थलाई एक संवेदनशील कविको दृष्टिबाट प्रस्तुत गरेको छ। यसको केन्द्रमा मानवीय पीडा र त्यसप्रतिको कविको संवेदना रहेको छ।

५७. वीरेन्द्र सुब्बा कुन साहित्यिक आन्दोलनसँग सम्बन्धित छन्?

सही उत्तर: (ग) तेस्रो आयाम
विस्तार: वीरेन्द्र सुब्बा, इन्द्रबहादुर राई र बैरागी काइँलासँगै दार्जीलिङबाट सुरु भएको ‘तेस्रो आयाम’ साहित्यिक आन्दोलनका एक प्रमुख प्रयोक्ता हुन्। यस आन्दोलनले साहित्यमा वस्तुको समग्रता वा ‘सम्पूर्णता’ को खोजीमा जोड दियो।

५८. कवितामा प्रयुक्त ‘साक्षी’ शब्दको अर्थ के हो?

सही उत्तर: (ग) घटनाको प्रत्यक्षदर्शी, गवाह
विस्तार: ‘साक्षी’ को शाब्दिक अर्थ कुनै घटनालाई प्रत्यक्ष देख्ने वा सुन्ने व्यक्ति हो। कवितामा कविले आफूलाई समाजमा घटिरहेका राम्रा-नराम्रा सबै घटनाहरूको प्रत्यक्षदर्शीको रूपमा उभ्याएका छन्।

५९. कविताको संरचना कस्तो छ?

सही उत्तर: (ख) छन्दमुक्त (गद्य कविता)
विस्तार: ‘साक्षी’ कवितामा कुनै निश्चित छन्द वा लयको बन्धन छैन। कविले आफ्ना विचार र अनुभूतिलाई स्वतन्त्र गद्यको संरचनामा व्यक्त गरेका छन्, जुन आधुनिक कविताको एक प्रमुख विशेषता हो।

६०. ‘म केवल हेरिरहन्छु’ – यो भनाइले के कुरालाई जोड दिन्छ?

सही उत्तर: (घ) माथिका सबै
विस्तार: यो भनाइ बहुअर्थी छ। यसले एकातिर घटनाहरू देखेर पनि केही गर्न नसक्ने कविको विवशता र निष्क्रियता देखाउँछ भने अर्कोतिर एक सचेत द्रष्टाको रूपमा तटस्थ भई घटनाहरूलाई सूक्ष्म रूपमा अवलोकन गर्ने क्षमतालाई पनि सङ्केत गर्छ।

७. हाम्रो आकाशमुनि पनि हुन्छ उज्यालो – अगमसिंह गिरी

६१. ‘हाम्रो आकाशमुनि पनि हुन्छ उज्यालो’ कविताका कवि को हुन्?

सही उत्तर: (क) अगमसिंह गिरी
विस्तार: अगमसिंह गिरी भारतीय नेपाली साहित्यका एक राष्ट्रवादी र जातिवादी कवि हुन्। यो उनको एक प्रसिद्ध कविता हो।

६२. कवितामा ‘हाम्रो आकाश’ ले कसको आकाशलाई बुझाउँछ?

सही उत्तर: (ख) भारतीय नेपाली (गोर्खा) जातिको
विस्तार: अगमसिंह गिरीका कवितामा ‘हामी’ र ‘हाम्रो’ शब्दले प्रायः भारतमा बसोबास गर्ने नेपाली भाषी समुदाय (गोर्खा जाति) लाई सङ्केत गर्दछ। ‘हाम्रो आकाश’ ले उनीहरूको आफ्नो पहिचान, अस्तित्व र भविष्यलाई बुझाउँछ।

६३. ‘हुन्छ उज्यालो’ ले के कुराको सङ्केत गर्छ?

सही उत्तर: (ग) आशा, प्रगति र सुखद भविष्यको
विस्तार: कविताले आफ्नो जातिको दुःख, पीडा र अन्धकारमय वर्तमानको बीचमा पनि एकदिन उज्यालो अवश्य आउनेछ, अर्थात् सुख, समृद्धि र पहिचानको सुनौलो बिहानी अवश्य हुनेछ भन्ने दृढ आशा व्यक्त गर्दछ।

६४. अगमसिंह गिरीलाई कस्ता कविका रूपमा चिनिन्छ?

सही उत्तर: (ग) जातीय जागरण र राष्ट्रप्रेमका कवि
विस्तार: गिरीका कविताहरूको मुख्य स्वर आफ्नो जाति (भारतीय गोर्खा) को पीडा, गौरव, पहिचानको खोजी र उनीहरूको उज्ज्वल भविष्यको कामना हो। त्यसैले उनलाई जातीय चेतनाका कवि भनिन्छ।

६५. कविताको मूल सन्देश के हो?

सही उत्तर: (ख) जस्तोसुकै अँध्यारो र निराशामा पनि आशाको दियो बाल्नुपर्छ।
विस्तार: कविताले भारतीय नेपाली समुदायले भोगेका कठिनाइ र पहिचानको सङ्कटलाई अँध्यारोको रूपमा चित्रण गरे तापनि त्यसबाट निराश नभई आफ्नो समुदायको भविष्य उज्ज्वल छ भन्ने आशावादी सन्देश प्रवाह गरेको छ।

६६. कवितामा ‘अँध्यारो’ के को प्रतीक हो?

सही उत्तर: (ख) दुःख, शोषण, पहिचानको सङ्कट र निराशा
विस्तार: कवितामा ‘अँध्यारो’ ले भारतीय नेपाली समुदायले सामना गरिरहेको सामाजिक, राजनीतिक र आर्थिक कठिनाइहरू, साथै आफ्नो पहिचान स्थापित गर्नका लागि गर्नुपरेको सङ्घर्षलाई प्रतीकात्मक रूपमा जनाउँछ।

६७. कविको स्वरमा के कुराको प्रबलता पाइन्छ?

सही उत्तर: (क) आशावाद र आत्मविश्वास
विस्तार: कविताको शीर्षकले नै यो कुरा स्पष्ट पार्छ। वर्तमान जतिसुकै कठिन भए पनि कवि आफ्नो जातिको भविष्यप्रति पूर्ण विश्वस्त र आशावादी छन्। ‘हाम्रो आकाशमुनि पनि हुन्छ उज्यालो’ एक दृढ आत्मविश्वासको अभिव्यक्ति हो।

६८. अगमसिंह गिरीको जन्म कहाँ भएको थियो?

सही उत्तर: (ख) दार्जीलिङ, भारत
विस्तार: अगमसिंह गिरी भारतीय नेपाली साहित्यका एक प्रमुख हस्ताक्षर हुन् र उनको जन्म र कर्मथलो दार्जीलिङ नै थियो।

६९. कविताले कुन ऐतिहासिक पीडालाई सङ्केत गर्छ?

सही उत्तर: (क) आफ्नो भूमिबाट विस्थापित हुनु र पहिचानका लागि सङ्घर्ष गर्नु
विस्तार: गिरीका कविताहरूमा आफ्नो मूल थलो नेपालबाट विभिन्न कारणले भारत पस्नुपरेका र त्यहाँ आफ्नो छुट्टै पहिचानका लागि सङ्घर्षरत नेपालीहरूको पीडा र भावना प्रतिविम्बित हुन्छ।

७०. ‘हाम्रो रगतले सिँचेको माटो’ जस्ता पदावलीले के बुझाउँछ?

सही उत्तर: (ख) आफ्नो भूमिको लागि गरेको त्याग, बलिदान र त्यसप्रतिको अपनत्व
विस्तार: यो पदावलीले आफूहरू बसेको भूमिलाई (भारतको) बनाउन र रक्षा गर्न पुर्खाहरूले बगाएको रगत र पसिनालाई सङ्केत गर्छ। यसले उक्त भूमिमा आफ्नो पनि अधिकार र हक छ भन्ने दाबी प्रस्तुत गर्दछ।

८. मन त फलामकै भए असल हुन्छ – हरिभक्त कटुवाल

७१. ‘मन त फलामकै भए असल हुन्छ’ कविताका कवि को हुन्?

सही उत्तर: (ख) हरिभक्त कटुवाल
विस्तार: हरिभक्त कटुवाल असम, भारतमा जन्मेका तर पछि नेपाल आएर बसेका एक अत्यन्त लोकप्रिय कवि र गीतकार हुन्। यो उनको एक प्रसिद्ध कविता हो।

७२. कविले किन ‘मन फलामकै भए असल हुन्छ’ भनेका हुन्?

सही उत्तर: (ख) कोमल मनले संसारका दुःख, पीडा र अन्याय सहन नसक्ने भएकोले
विस्तार: कवि अत्यन्त संवेदनशील छन्। संसारमा व्याप्त दुःख, पीडा, धोका र अन्याय देख्दा उनको कोमल मन बारम्बार दुख्छ। त्यसैले, यदि मन भावनाशून्य फलाम जस्तै हुन्थ्यो भने यस्ता पीडाहरू महसुस गर्नु पर्दैनथ्यो भन्ने भाव उनले व्यक्त गरेका छन्।

७३. ‘फलामको मन’ के को प्रतीक हो?

सही उत्तर: (क) संवेदनहीनता, कठोरता र भावनाशून्यता
विस्तार: फलाममा भावना, पीडा वा संवेदना हुँदैन। कविले पीडाबाट मुक्ति पाउनका लागि त्यस्तै भावनाशून्य, कठोर र संवेदनहीन मनको कामना गरेका छन्, जसलाई कुनै कुराले असर नगरोस्।

७४. यो कविताले कविको कस्तो चरित्रलाई उजागर गर्छ?

सही उत्तर: (ग) अत्यन्त संवेदनशील र भावुक
विस्तार: विरोधाभासपूर्ण रूपमा, फलामको मन चाहनुले नै कवि कति धेरै संवेदनशील छन् भन्ने प्रमाणित हुन्छ। असंवेदनशील मानिसलाई पीडाले छुँदैन र उसले यस्तो कामना गर्दैन। पीडाले धेरै छोएकोले नै उनी पीडाशून्य अवस्था चाहन्छन्।

७५. हरिभक्त कटुवाललाई ‘…… कवि’ भनेर पनि चिनिन्छ। खाली ठाउँ भर्नुहोस्।

सही उत्तर: (ख) जिन्दगीका
विस्तार: कटुवालका कविता र गीतहरूमा सामान्य मानिसका जीवनका सुखदुःख, आशा-निराशा, प्रेम-पीडा र भोगाइहरू सरल र मार्मिक ढङ्गले व्यक्त भएका छन्। त्यसैले उनलाई ‘जिन्दगीका रङ्गहरू पोत्ने कवि’ वा ‘जिन्दगीका कवि’ भनिन्छ।

७६. कविताको मुख्य भाव के हो?

सही उत्तर: (क) संसारको क्रूरता र पीडाबाट बच्न संवेदनहीन हुने चाहना
विस्तार: कविताको केन्द्रमा मानवीय संवेदनशीलता र त्यसले निम्त्याउने पीडा छ। कविले संसारको कठोर यथार्थसँग जुध्न नसकेर भावनात्मक रूपमा आफूलाई पीडाबाट बचाउन ‘फलामको मन’ को कल्पना गरेका छन्।

७७. ‘आँसुको पोखरीमा हाँसको चित्र कोर्नु’ – यस पङ्क्तिले कस्तो अवस्थालाई जनाउँछ?

सही उत्तर: (ख) गहिरो दुःख र पीडाको बीचमा पनि खुशी र आशा देखाउन खोज्नु
विस्तार: यो एक शक्तिशाली बिम्ब हो। ‘आँसुको पोखरी’ ले अपार दुःखलाई जनाउँछ भने ‘हाँसको चित्र’ ले खुशी र सुन्दरतालाई। भित्री पीडालाई लुकाएर बाहिर खुशी देखाउनु पर्ने विवशतालाई यसले मार्मिक रूपमा व्यक्त गर्दछ।

७८. कटुवालको लेखन शैली कस्तो छ?

सही उत्तर: (ख) सरल, सरस र हृदयस्पर्शी
विस्तार: कटुवालका रचनाहरू आम पाठकले सजिलै बुझ्न सक्ने सरल भाषामा हुन्छन् तर ती अत्यन्तै भावपूर्ण र मन छुने खालका हुन्छन्। उनको यही शैलीले उनलाई लोकप्रिय बनाएको हो।

७९. कविता अनुसार, कोमल मन हुनु के हो?

सही उत्तर: (ग) दुःख र पीडाको स्रोत
विस्तार: कविताको सन्दर्भमा, कोमल र संवेदनशील मन हुनु नै दुःख र पीडाको कारण बनेको छ। यदि मन कठोर हुन्थ्यो भने संसारका नराम्रा कुराहरूले छुने थिएन र पीडा हुने थिएन।

८०. कविले ‘फलामको मन’ को कामना गर्नु कस्तो मनोदशाको उपज हो?

सही उत्तर: (ग) पलायनवादी (escapist)
विस्तार: संसारको कठोर यथार्थसँग जुध्नुको सट्टा त्यसबाट भागेर पीडाशून्य अवस्थामा पुग्ने चाहना राख्नु एक प्रकारको पलायनवादी सोच हो। कवि यथार्थको सामना गर्न नसकेर भावनात्मक रूपमा पलायन हुन खोजिरहेका छन्।

९. मलाई यस्तै लाग्छ – प्रेम शेर्पा ‘विरोकी’

८१. ‘मलाई यस्तै लाग्छ’ कविताका कवि को हुन्?

सही उत्तर: (ग) प्रेम शेर्पा ‘विरोकी’
विस्तार: यो कविताका रचनाकार प्रेम शेर्पा हुन्, जसको साहित्यिक उपनाम ‘विरोकी’ हो।

८२. ‘मलाई यस्तै लाग्छ’ भन्नुले कविको कस्तो भाव व्यक्त हुन्छ?

सही उत्तर: (ख) व्यक्तिगत अनुभूति र आत्मपरक दृष्टिकोण
विस्तार: ‘मलाई यस्तै लाग्छ’ भन्ने वाक्यांशले कविले संसार, समाज र जीवनलाई आफ्नै निजी दृष्टिकोण र अनुभवबाट हेरिरहेका छन् भन्ने जनाउँछ। यो अरूका लागि सत्य नहुन सक्छ, तर कविको लागि यही नै यथार्थ हो।

८३. कवितामा कविले कस्ता कुराहरू ‘यस्तै लाग्छ’ भनेर प्रस्तुत गरेका छन्?

सही उत्तर: (ख) जीवनका विसङ्गति, निराशा र अस्तित्वको खोजी
विस्तार: कविताले आधुनिक मानिसले भोगिरहेको पहिचानको सङ्कट, निरर्थकताको बोध, र समाजका विसङ्गतिहरूलाई आत्मपरक शैलीमा प्रस्तुत गरेको छ।

८४. कविताको मूल स्वर कस्तो छ?

सही उत्तर: (ग) अस्तित्ववादी, निराशावादी र केही हदसम्म शून्यवादी
विस्तार: कवितामा जीवनको अर्थहीनता, सञ्चारहीनता, र एक्लोपन जस्ता अस्तित्ववादी विषयहरू पाइन्छन्। ‘मलाई यस्तै लाग्छ’ भन्नुले एक प्रकारको निराशा र अन्तिम सत्य केही छैन भन्ने शून्यवादी भाव पनि झल्किन्छ।

८५. ‘विरोकी’ उपनामले कस्तो अर्थ सङ्केत गर्ला?

सही उत्तर: (ग) वियोगी, दुःखी वा एक्लो
विस्तार: ‘विरोकी’ शब्दले ‘वियोग’ वा ‘विरह’ को भाव बोकेको छ, जसको अर्थ बिछोड, दुःख वा एक्लोपन हो। यो उपनामले कविको काव्यिक चेतना र जीवनदृष्टिलाई सङ्केत गर्दछ।

८६. कविताको भाषाशैली कस्तो छ?

सही उत्तर: (ग) प्रतीकात्मक, बिम्बात्मक र बौद्धिक
विस्तार: यस्ता कविताहरूमा सीधा अर्थभन्दा पनि प्रतीक र बिम्बहरूको माध्यमबाट गहिरो भाव व्यक्त गरिएको हुन्छ। पाठकले आफ्नो बौद्धिकता प्रयोग गरेर अर्थ खोतल्नुपर्ने हुन्छ।

८७. ‘मान्छेहरूको भीडमा मान्छे हराएको जस्तो लाग्छ’ – यसले के बुझाउँछ?

सही उत्तर: (ख) भौतिक रूपमा सँगै भए पनि भावनात्मक एक्लोपन र सञ्चारहीनता
विस्तार: यो आधुनिक जीवनको एक प्रमुख विसङ्गति हो। शहरमा मानिसहरूको भीड हुन्छ तर कसैलाई कसैको मतलब हुँदैन। सबै आ-आफ्नो दुनियाँमा व्यस्त र एक्लो हुन्छन्। यही एक्लोपनको भाव यहाँ व्यक्त भएको छ।

८८. कविताले कुन वादको विशेषता बोकेको छ?

सही उत्तर: (ग) अस्तित्ववाद/विसङ्गतिवाद
विस्तार: एक्लोपन, निरर्थकता बोध, पहिचानको सङ्कट, र संसारप्रतिको अतार्किक दृष्टिकोण जस्ता विषयहरू अस्तित्ववाद र विसङ्गतिवादका केन्द्रीय विषय हुन्, जुन यस कवितामा पाइन्छन्।

८९. कविताको ‘म’ पात्र कस्तो छ?

सही उत्तर: (ख) एक्लो, चिन्तनशील र संशयवादी
विस्तार: कविताको ‘म’ (कवि) समाजमा घुलमिल हुन नसकेको, एक्लै बसेर जीवन र जगतबारे सोच्ने र हरेक कुरामा शङ्का वा संशय गर्ने खालको छ।

९०. ‘मलाई यस्तै लाग्छ’ को बारम्बार प्रयोगले के कुरामा जोड दिन्छ?

सही उत्तर: (ख) अनुभूतिको नितान्त वैयक्तिकता र आत्मपरकता
विस्तार: यो वाक्यांशको पुनरावृत्तिले कवितामा व्यक्त गरिएका सबै विचारहरू कविका निजी र आत्मगत अनुभूति हुन्, ती कुनै वस्तुगत सत्य वा सिद्धान्त होइनन् भन्ने कुरालाई स्थापित गर्छ।

१०. बिर्सन्छु बिर्सन है – डिल्लीराम तिमसिना

९१. ‘बिर्सन्छु बिर्सन है’ कविताका रचनाकार को हुन्?

सही उत्तर: (ख) डिल्लीराम तिमसिना
विस्तार: डिल्लीराम तिमसिना यस मार्मिक कविताका रचनाकार हुन्।

९२. कविताको शीर्षक ‘बिर्सन्छु बिर्सन है’ ले कस्तो भाव बोकेको छ?

सही उत्तर: (क) केही कुरा बिर्सन चाहेर पनि बिर्सन नसक्नुको पीडा
विस्तार: यो शीर्षकमा एक प्रकारको विरोधाभास छ। कवि केही कुरा बिर्सन खोज्दैछन् (‘बिर्सन्छु’), तर त्यो सम्भव भइरहेको छैन (‘बिर्सन है’ – अर्थात् बिर्सन सकिरहेको छैन)। यो बिर्सन नसक्दाको छटपटी र पीडाको अभिव्यक्ति हो।

९३. कविले के कुरा बिर्सन खोजिरहेका छन्?

सही उत्तर: (ग) प्रियजनसँगका पुराना यादहरू र बिछोडको पीडा
विस्तार: कविताले सामान्यतया प्रेममा पाएको धोका वा प्रियजनसँगको बिछोडपछि मनमा गढेर बसेका तीता-मीठा यादहरूलाई बिर्सन खोजेको तर नसकेको अवस्थालाई चित्रण गर्दछ।

९४. कविताको मूल विषयवस्तु के हो?

सही उत्तर: (क) स्मृति, विस्मृति र प्रेम-पीडा
विस्तार: कविताको केन्द्रमा स्मृति (याद) र विस्मृति (बिर्सनु) बीचको द्वन्द्व छ। कवि पीडादायी स्मृतिबाट मुक्त हुन विस्मृतिको सहारा लिन खोज्छन् तर सफल हुँदैनन्, जुन प्रेम-पीडाको एक सामान्य अवस्था हो।

९५. ‘सम्झना मुटुमा काँडाझैँ बिझ्छ’ – यस पङ्क्तिमा कुन अलङ्कारको प्रयोग भएको छ?

सही उत्तर: (ख) उपमा
विस्तार: यहाँ सम्झना (उपमेय) लाई काँडा (उपमान) सँग ‘झैँ’ वाचक शब्द प्रयोग गरेर तुलना गरिएको छ। कुनै वस्तु वा भावलाई अर्को वस्तुसँग तुलना गर्दा उपमा अलङ्कार हुन्छ।

९६. यो कविताको शैली कस्तो छ?

सही उत्तर: (ग) भावुक, गीतात्मक र सरल
विस्तार: कविता सरल शब्दहरूमा रचिएको छ, तर यसले गहिरो भावुकता बोकेको छ। यसमा गेयात्मकताको गुण पनि छ, जसले गर्दा यो गीतको रूपमा पनि गाउन सकिन्छ।

९७. कवितामा कविले यादहरूलाई बिर्सन के-के प्रयास गर्छन्?

सही उत्तर: (घ) कविताले यस्ता ठोस प्रयासबारे उल्लेख नगरी केवल बिर्सन नसकेको मनोदशा व्यक्त गर्छ।
विस्तार: कविताले बिर्सनका लागि गरिने बाहिरी क्रियाकलापभन्दा पनि बिर्सन नसक्दाको भित्री छटपटी र मानसिक द्वन्द्वमा बढी केन्द्रित छ।

९८. ‘जति बिर्सन्छु भन्छु, उति याद आउँछ’ – यो भनाइले के देखाउँछ?

सही उत्तर: (घ) ख र ग दुवै
विस्तार: यो मनोवैज्ञानिक सत्य हो कि हामी जुन कुरालाई जबरजस्ती बिर्सन खोज्छौं, त्यो झन् बढी याद आउँछ। यसले मानव मनको अनियन्त्रित स्वभाव देखाउँछ। साथै, यति धेरै याद आउनुले त्यो सम्बन्ध वा प्रेम कति गहिरो थियो भन्ने पनि सङ्केत गर्छ।

९९. कविताले कुन मानवीय भावनालाई प्रमुखता दिएको छ?

सही उत्तर: (ग) विरह/वियोग
विस्तार: विरह वा वियोगको अवस्थामा नै पुराना स्मृतिहरूले बढी सताउँछन् र तिनलाई बिर्सन कठिन हुन्छ। कविताको सम्पूर्ण भाव यही विरहको पीडामा आधारित छ।

१००. कविताको अन्त्य कस्तो छ?

सही उत्तर: (ख) बिर्सन नसकेको पीडामै कविता टुङ्गिन्छ।
विस्तार: कविताले कुनै समाधान दिँदैन। यो केवल बिर्सन नसक्दाको छटपटी, द्वन्द्व र पीडाको यथार्थपरक प्रस्तुति हो। अन्त्यसम्म पनि कवि त्यही स्मृति र विस्मृतिको भुमरीमा फसिरहेका हुन्छन्।
Scroll to Top