विस्तृत उत्तर: ‘मुकुन्द-इन्दिरा’ नेपाली साहित्यका ‘नाटक शिरोमणि’ भनेर चिनिने बालकृष्ण समद्वारा लिखित एक प्रसिद्ध दुःखान्त सामाजिक नाटक हो।
२. ‘मुकुन्द-इन्दिरा’ कस्तो प्रकारको नाटक हो?
क) सुखान्त
ख) दुःखान्त
ग) प्रहसन
घ) गीतिनाटक
ख) दुःखान्त
विस्तृत उत्तर: यस नाटकको अन्त्यमा प्रमुख पात्रहरू मुकुन्द र इन्दिरा दुवैको मृत्यु हुन्छ, जसले गर्दा यो एक दुःखान्त (Tragedy) नाटक बन्न पुगेको छ।
३. मुकुन्दको चरित्र कस्तो छ?
क) भौतिकवादी र स्वार्थी
ख) आदर्शवादी र भावुक
ग) क्रुर र निर्दयी
घ) हास्य र व्यङ्ग्यात्मक
ख) आदर्शवादी र भावुक
विस्तृत उत्तर: मुकुन्द एक कवि हृदय भएको, आदर्शमा विश्वास गर्ने र अत्यन्त भावुक चरित्र हो। उसले भौतिक संसारको कठोरतालाई सामना गर्न सक्दैन।
४. इन्दिरा र मुकुन्दको सम्बन्ध के हो?
क) दाजु-बहिनी
ख) प्रेमी-प्रेमिका
ग) पति-पत्नी
घ) मालिक-नोकर
ग) पति-पत्नी
विस्तृत उत्तर: इन्दिरा मुकुन्दकी समर्पित र पतिव्रता पत्नी हुन्, जसले आफ्नो पतिको हरेक दुःखमा साथ दिन्छिन्।
५. नाटकमा भौतिकवादी र यथार्थवादी विचारको प्रतिनिधित्व कुन पात्रले गर्छ?
क) मुकुन्द
ख) इन्दिरा
ग) हरिकृष्ण
घ) वैद्य
ग) हरिकृष्ण
विस्तृत उत्तर: हरिकृष्ण (कतिपय संस्करणमा हरिभक्त) मुकुन्दको साथी हो, जो अत्यन्त व्यवहारिक, भौतिकवादी र यथार्थवादी छ। उसले मुकुन्दलाई बारम्बार संसार बुझेर चल्न सल्लाह दिन्छ।
६. मुकुन्दको मानसिक सन्तुलन गुम्नुको मुख्य कारण के हो?
क) गरिबी र असफलता
ख) इन्दिराको मृत्यु
ग) साथीको धोका
घ) राजनीतिक दबाव
क) गरिबी र असफलता
विस्तृत उत्तर: आफ्नो आदर्शवादी स्वभावका कारण भौतिक संसारमा पटक-पटक असफल हुनु र चरम गरिबीको सामना गर्नुपर्दा मुकुन्दको मानसिक सन्तुलन बिग्रिन थाल्छ।
७. “संसार एक रङ्गमञ्च हो र हामी पात्र हौँ” – यो विचार कुन पाश्चात्य नाटककारसँग मिल्दोजुल्दो छ, जसबाट सम प्रभावित थिए?
क) इब्सेन
ख) शेक्सपियर
ग) जर्ज बर्नाड श
घ) चेखव
ख) शेक्सपियर
विस्तृत उत्तर: बालकृष्ण समलाई ‘नेपालका शेक्सपियर’ पनि भनिन्छ। “All the world’s a stage, and all the men and women merely players” भन्ने शेक्सपियरको प्रसिद्ध भनाइसँग यो विचार मिल्छ।
८. इन्दिराको मृत्यु कसरी हुन्छ?
क) दुर्घटनामा परेर
ख) रोगले गर्दा
ग) मुकुन्दले हत्या गर्छ
घ) आत्महत्या गर्छिन्
ख) रोगले गर्दा
विस्तृत उत्तर: पतिको अवस्था, गरिबी र निरन्तरको चिन्ताले गर्दा इन्दिरा बिरामी पर्छिन् र उचित उपचार नपाएर उनको मृत्यु हुन्छ।
९. ‘मुकुन्द-इन्दिरा’ नाटकको मूल द्वन्द्व के हो?
क) धनी र गरिब बिचको द्वन्द्व
ख) आदर्शवाद र भौतिकवाद बिचको द्वन्द्व
ग) लोग्ने र स्वास्नी बिचको द्वन्द्व
घ) राजनीति र समाज बिचको द्वन्द्व
ख) आदर्शवाद र भौतिकवाद बिचको द्वन्द्व
विस्तृत उत्तर: नाटकको केन्द्रीय द्वन्द्व मुकुन्दको आदर्शवादी सोच र संसारको कठोर भौतिकवादी यथार्थबिचको टकराव हो। यही द्वन्द्वले नै कथालाई दुःखान्त मोडमा पुर्याउँछ।
१०. नाटकको अन्त्यमा मुकुन्दले के गर्छ?
क) धनी बन्छ
ख) अर्को बिहे गर्छ
ग) इन्दिराको लाशसँगै मर्छ
घ) पागल भएर भौँतारिन्छ
ग) इन्दिराको लाशसँगै मर्छ
विस्तृत उत्तर: इन्दिराको मृत्युपछि विक्षिप्त भएको मुकुन्दले आफ्नो जीवनको कुनै अर्थ देख्दैन र उसले पनि इन्दिराको मृत शरीरसँगै प्राण त्याग्छ।
११. बालकृष्ण समको पूरा नाम के हो?
क) बालकृष्ण शमशेर जङ्गबहादुर राणा
ख) बालकृष्ण सम थापा
ग) बालकृष्ण देवकोटा
घ) सम बालकृष्ण
क) बालकृष्ण शमशेर जङ्गबहादुर राणा
विस्तृत उत्तर: बालकृष्ण सम राणा खानदानका थिए। उनको पूरा नाम बालकृष्ण शमशेर जङ्गबहादुर राणा थियो, तर पछि उनले राणा हटाएर समानताको प्रतिकको रूपमा ‘सम’ लेख्न थाले।
१२. ‘मुकुन्द-इन्दिरा’ नाटकले तत्कालीन समाजको कुन पक्षलाई उजागर गर्दछ?
क) नारी शिक्षाको अवस्था
ख) जातीय विभेद
ग) कला र साहित्यप्रतिको उदासीनता
घ) अन्धविश्वास
ग) कला र साहित्यप्रतिको उदासीनता
विस्तृत उत्तर: यो नाटकले तत्कालीन समाजमा कला, साहित्य र आदर्शलाई भन्दा पैसा र भौतिक सुखलाई बढी महत्त्व दिने प्रवृत्तिप्रति व्यङ्ग्य गरेको छ। मुकुन्दजस्ता कलाकारले सम्मान र अवसर नपाउनु यही सामाजिक उदासीनताको परिणाम हो।
२. तुलसीबहादुर छत्री – ‘सिद्धार्थको संबीधि’
१३. ‘सिद्धार्थको संबीधि’ एकाङ्कीका लेखक को हुन्?
क) मनबहादुर मुखिया
ख) मोहन पुकार
ग) तुलसीबहादुर छत्री
घ) रामलाल अधिकारी
ग) तुलसीबहादुर छत्री
विस्तृत उत्तर: ‘सिद्धार्थको संबीधि’ एकाङ्की भारतको दार्जिलिङ क्षेत्रका प्रसिद्ध साहित्यकार तुलसीबहादुर छत्रीद्वारा लेखिएको हो।
१४. ‘संबीधि’ शब्दको अर्थ के हो?
क) यात्रा
ख) ज्ञान प्राप्ति वा बोधि
ग) त्याग
घ) दुःख
ख) ज्ञान प्राप्ति वा बोधि
विस्तृत उत्तर: ‘संबीधि’ वा ‘संबोधि’ शब्दले सम्यक ज्ञान, अर्थात् सांसारिक दुःख र त्यसको निवारणको वास्तविक ज्ञान प्राप्त गर्नुलाई बुझाउँछ। यो बुद्धत्व प्राप्तिको अवस्था हो।
१५. यो एकाङ्की कुन ऐतिहासिक व्यक्तित्वको जीवनमा आधारित छ?
क) राजा जनक
ख) सीता
ग) भृकुटी
घ) गौतम बुद्ध (सिद्धार्थ गौतम)
घ) गौतम बुद्ध (सिद्धार्थ गौतम)
विस्तृत उत्तर: एकाङ्कीको शीर्षक र विषयवस्तु राजकुमार सिद्धार्थ गौतमले कसरी सांसारिक सुख त्यागेर ज्ञानको खोजीमा निस्किए भन्ने घटनामा आधारित छ।
१६. सिद्धार्थले ज्ञानको खोजीमा निस्कनुअघि के-के कुराहरू देखेका थिए, जसले उनलाई विचलित बनायो?
क) सुन्दर दरबार र बगैँचा
ख) वृद्ध, रोगी र मृत व्यक्ति
ग) विजयी सेना र उत्सव
घ) धनी व्यापारी र किसान
ख) वृद्ध, रोगी र मृत व्यक्ति
विस्तृत उत्तर: बौद्ध धर्मग्रन्थ अनुसार, सिद्धार्थले दरबार बाहिर घुम्दा एक वृद्ध व्यक्ति, एक रोगी व्यक्ति, एक मृत शरीर र एक सन्यासी देखे। यी चार दृश्यले उनलाई जीवनको दुःखबारे सोच्न बाध्य बनायो।
१७. ‘सिद्धार्थको संबीधि’ एकाङ्कीको मूल भाव के हो?
क) राजसी सुखको प्रशंसा
ख) युद्धको विरोध
ग) सांसारिक दुःखबाट मुक्तिको खोजी
घ) पारिवारिक प्रेमको महत्त्व
ग) सांसारिक दुःखबाट मुक्तिको खोजी
विस्तृत उत्तर: यस एकाङ्कीले मानिसको जीवनमा व्याप्त दुःख, कष्ट, रोग र मृत्युको वास्तविकतालाई देखाउँदै त्यसबाट पार पाउने मार्गको खोजी गर्नु नै जीवनको परम उद्देश्य हो भन्ने दार्शनिक भाव प्रस्तुत गर्दछ।
१८. एकाङ्कीमा सिद्धार्थकी पत्नीको नाम के उल्लेख गरिएको छ?
क) मायादेवी
ख) यशोधरा
ग) प्रजापति गौतमी
घ) आम्रपाली
ख) यशोधरा
विस्तृत उत्तर: सिद्धार्थ गौतमकी पत्नीको नाम यशोधरा थियो। उनले आफ्नो पत्नी र छोरा राहुललाई छाडेर ज्ञानको खोजीमा गृहत्याग गरेका थिए।
१९. सिद्धार्थले गृहत्याग गर्दा उनको सारथी को थिए?
क) देवदत्त
ख) छन्दक (छन्न)
ग) आनन्द
घ) शुद्धोधन
ख) छन्दक (छन्न)
विस्तृत उत्तर: राजकुमार सिद्धार्थले मध्यरातमा आफ्नो घोडा कन्थक र सारथी छन्दक (छन्न) को साथमा दरबार छाडेका थिए।
२०. यो एकाङ्की कस्तो शैलीमा लेखिएको छ?
क) हास्य-व्यङ्ग्यात्मक
ख) यथार्थवादी
ग) दार्शनिक र पौराणिक
घ) मनोवैज्ञानिक
ग) दार्शनिक र पौराणिक
विस्तृत उत्तर: एकाङ्कीको विषयवस्तु ऐतिहासिक र पौराणिक घटनामा आधारित छ र यसले जीवन र जगतबारे गहिरो दार्शनिक प्रश्नहरू उठाउँछ, त्यसैले यो दार्शनिक र पौराणिक शैलीमा लेखिएको छ।
२१. सिद्धार्थका पिताको नाम के थियो?
क) बिम्बिसार
ख) प्रसेनजित
ग) शुद्धोधन
घ) अजातशत्रु
ग) शुद्धोधन
विस्तृत उत्तर: सिद्धार्थ कपिलवस्तुका शाक्य राजा शुद्धोधनका छोरा थिए। राजा शुद्धोधनले सिद्धार्थलाई सांसारिक दुःखबाट टाढा राख्न हरसम्भव प्रयास गरेका थिए।
२२. एकाङ्कीले पाठकलाई के सन्देश दिन खोजेको छ?
क) भौतिक सुख नै सबैभन्दा ठुलो हो।
ख) सत्य र ज्ञानको खोजी नै मानव जीवनको अन्तिम लक्ष्य हो।
ग) पारिवारिक जिम्मेवारीबाट भाग्नु हुँदैन।
घ) राजा बन्नु नै सबैभन्दा ठुलो सौभाग्य हो।
ख) सत्य र ज्ञानको खोजी नै मानव जीवनको अन्तिम लक्ष्य हो।
विस्तृत उत्तर: यो एकाङ्कीले भौतिक सुख-सयल क्षणिक हुन् र वास्तविक शान्ति तथा मुक्तिका लागि सत्य र ज्ञानको मार्गमा लाग्नुपर्छ भन्ने गहिरो सन्देश दिन्छ।
२३. तुलसीबहादुर छत्री कुन साहित्यिक धाराका लेखक हुन्?
क) प्रगतिवादी
ख) अस्तित्ववादी
ग) आयामेली
घ) मानवतावादी र सामाजिक यथार्थवादी
घ) मानवतावादी र सामाजिक यथार्थवादी
विस्तृत उत्तर: तुलसीबहादुर छत्रीका लेखहरूमा प्रायः मानवीय संवेदना, सामाजिक समस्या र दार्शनिक चिन्तन पाइन्छ, जसले उनलाई मानवतावादी र सामाजिक यथार्थवादी लेखकको रूपमा चिनाउँछ।
विस्तृत उत्तर: सिद्धार्थले ज्ञान प्राप्तिका लागि आफ्नो राज्य, सिंहासन, प्रिय पत्नी यशोधरा र भर्खरै जन्मेका छोरा राहुलसमेत सबै सांसारिक बन्धन र सुख-सुविधा त्यागेका थिए।
३. शिवकुमार राई – ‘तीन गैँजडीको चन्द्रलोक यात्रा’
२५. ‘तीन गैँजडीको चन्द्रलोक यात्रा’ एकाङ्कीका लेखक को हुन्?
क) शिवकुमार राई
ख) टंक शर्मा
ग) मोहन थापा
घ) मनबहादुर मुखिया
क) शिवकुमार राई
विस्तृत उत्तर: ‘तीन गैँजडीको चन्द्रलोक यात्रा’ प्रसिद्ध भारतीय नेपाली साहित्यकार शिवकुमार राईद्वारा लिखित एक चर्चित एकाङ्की हो।
२६. यो एकाङ्की कुन विधामा पर्दछ?
क) दुःखान्त नाटक
ख) सामाजिक नाटक
ग) हास्य-व्यङ्ग्य (प्रहसन)
घ) पौराणिक नाटक
ग) हास्य-व्यङ्ग्य (प्रहसन)
विस्तृत उत्तर: एकाङ्कीको विषयवस्तु र प्रस्तुतिले समाजका विकृति र मानव स्वभावको खिल्ली उडाएको छ, त्यसैले यो हास्य-व्यङ्ग्य वा प्रहसन विधा अन्तर्गत पर्दछ।
२७. ‘गैँजडी’ शब्दले कस्ता मानिसलाई बुझाउँछ?
क) ज्ञानी र विद्वान्
ख) रक्सी वा भाङ खाएर लठ्ठिने व्यक्ति
ग) धनी र व्यापारी
घ) साहसी योद्धा
ख) रक्सी वा भाङ खाएर लठ्ठिने व्यक्ति
विस्तृत उत्तर: ‘गैँजडी’ एक प्रचलित शब्द हो, जसले गाँजा, भाङ वा अन्य नशालु पदार्थ सेवन गरेर मातेको वा लठ्ठिएको मानिसलाई जनाउँछ।
२८. तीन गैँजडीहरू चन्द्रलोक जानका लागि कुन साधनको प्रयोग गर्ने योजना बनाउँछन्?
क) रकेट
ख) हवाइजहाज
ग) ढोल (मादल)
घ) जादुको गलैँचा
ग) ढोल (मादल)
विस्तृत उत्तर: नशाको सुरमा उनीहरूले एउटा ठुलो ढोललाई नै रकेट सम्झेर त्यसमा चढी चन्द्रलोक जाने हास्यास्पद योजना बनाउँछन्, जसले उनीहरूको मुर्खतालाई दर्शाउँछ।
२९. यस एकाङ्कीले मुख्य रूपमा केमाथि व्यङ्ग्य गरेको छ?
क) वैज्ञानिक आविष्कारमाथि
ख) परिश्रम नगरी ठुला सपना देख्ने प्रवृत्तिमाथि
ग) राजनीतिक प्रणालीमाथि
घ) धार्मिक अन्धविश्वासमाथि
ख) परिश्रम नगरी ठुला सपना देख्ने प्रवृत्तिमाथि
विस्तृत उत्तर: यो एकाङ्कीले बिना कुनै तयारी, योग्यता र परिश्रम, केवल कल्पना र नशाको सुरमा असम्भव सपना देख्ने र ठुला-ठुला कुरा गर्ने सामाजिक प्रवृत्तिमाथि तिखो व्यङ्ग्य गरेको छ।
३०. एकाङ्कीका तीन प्रमुख पात्रहरू को-को हुन्?
क) राम, श्याम र हरि
ख) मुकुन्द, इन्दिरा र हरिकृष्ण
ग) जिते, धने र वीरे
घ) लेखक, सम्पादक र प्रकाशक
ग) जिते, धने र वीरे
विस्तृत उत्तर: एकाङ्कीका तीन प्रमुख पात्रहरू, जो गैँजडीको रूपमा प्रस्तुत भएका छन्, उनीहरूका नाम जिते, धने र वीरे हुन्।
३१. उनीहरूको ‘चन्द्रलोक यात्रा’ को अन्त्य कसरी हुन्छ?
क) उनीहरू साँच्चै चन्द्रमामा पुग्छन्।
ख) उनीहरू नशाबाट ब्यूँझिएपछि आफ्नो मुर्खतामा हाँस्छन्।
ग) उनीहरूलाई पुलिसले समात्छ।
घ) उनीहरू ढोलबाट लडेर घाइते हुन्छन्।
ख) उनीहरू नशाबाट ब्यूँझिएपछि आफ्नो मुर्खतामा हाँस्छन्।
विस्तृत उत्तर: एकाङ्कीको अन्त्यमा, नशा उत्रिएपछि उनीहरूले आफूहरू चन्द्रलोक नगई त्यहीँ ढोलमाथि सुतिरहेको थाहा पाउँछन् र आफ्नो दिवास्वप्न र मुर्खतामा हाँस्न थाल्छन्।
३२. शिवकुमार राईको लेखनको प्रमुख विशेषता के हो?
क) गहिरो दार्शनिक चिन्तन
ख) मनोवैज्ञानिक विश्लेषण
ग) कथामा आंचलिकता (स्थानीय रङ) र सरलता
घ) क्लिष्ट र संस्कृतनिष्ठ भाषा
ग) कथामा आंचलिकता (स्थानीय रङ) र सरलता
विस्तृत उत्तर: शिवकुमार राईका कथाहरूमा दार्जिलिङ र त्यस वरपरका क्षेत्रको स्थानीय जनजीवन, भाषा र संस्कृतिको जीवन्त चित्रण पाइन्छ, जुन उनको लेखनको प्रमुख विशेषता हो।
३३. ‘चन्द्रलोक यात्रा’ के को प्रतीक हो?
क) वैज्ञानिक प्रगतिको
ख) असम्भव र काल्पनिक योजनाको
ग) आध्यात्मिक उन्नतिको
घ) विदेश यात्राको
ख) असम्भव र काल्पनिक योजनाको
विस्तृत उत्तर: यस एकाङ्कीमा ‘चन्द्रलोक यात्रा’ वास्तविक यात्रा नभएर, काम नगरी फलको आशा गर्ने, हावादारी र असम्भव योजना बनाउने मानवीय प्रवृत्तिको प्रतीकको रूपमा आएको छ।
३४. एकाङ्कीको घटनाक्रम कुन समयमा घट्छ?
क) बिहानको समयमा
ख) दिउँसोको समयमा
ग) रातको समयमा
घ) समय उल्लेख छैन
ग) रातको समयमा
विस्तृत उत्तर: पात्रहरूले चन्द्रमालाई हेरेर चन्द्रलोक जाने योजना बनाउनुले घटनाक्रम रातको समयमा घटेको स्पष्ट हुन्छ।
३५. यस एकाङ्कीले समाजलाई के सन्देश दिन्छ?
क) नशा गर्नु राम्रो हो।
ख) सपना देख्नुपर्छ, चाहे त्यो जस्तो सुकै होस्।
ग) कल्पनामा होइन, यथार्थमा बाँच्नुपर्छ र परिश्रम गर्नुपर्छ।
घ) चन्द्रमामा जीवन सम्भव छ।
ग) कल्पनामा होइन, यथार्थमा बाँच्नुपर्छ र परिश्रम गर्नुपर्छ।
विस्तृत उत्तर: एकाङ्कीको मूल सन्देश हो – नशा र कल्पनाको संसारमा डुबेर होइन, बरु यथार्थको धरातलमा उभिएर मेहनत र परिश्रमद्वारा मात्र सफलता हासिल गर्न सकिन्छ।
३६. शिवकुमार राईको प्रसिद्ध कथासङ्ग्रह कुन हो?
क) ‘नरेन्द्र दाइ’
ख) ‘डाँफेचरी’
ग) ‘घुम्ने मेचमाथि अन्धो मान्छे’
घ) ‘आज रमिता छ’
ख) ‘डाँफेचरी’
विस्तृत उत्तर: ‘डाँफेचरी’ शिवकुमार राईको अत्यन्त चर्चित र महत्त्वपूर्ण कथासङ्ग्रह हो। ‘खहरे’, ‘फ्रन्टियर’ आदि पनि उनका अन्य कृतिहरू हुन्।
४. मोहन थापा – ‘अनि विहान हुन्छ’
३७. ‘अनि विहान हुन्छ’ एकाङ्कीका रचनाकार को हुन्?
क) रामलाल अधिकारी
ख) मोहन पुकार
ग) मोहन थापा
घ) टंक शर्मा
ग) मोहन थापा
विस्तृत उत्तर: ‘अनि विहान हुन्छ’ एकाङ्कीका लेखक मोहन थापा हुन्।
३८. एकाङ्कीको शीर्षक ‘अनि विहान हुन्छ’ ले के कुराको सङ्केत गर्छ?
क) रात सकिएर दिन आउनु
ख) दुःख र निराशापछि आशाको सञ्चार हुनु
ग) नयाँ सरकार बन्नु
घ) क्रान्ति सफल हुनु
ख) दुःख र निराशापछि आशाको सञ्चार हुनु
विस्तृत उत्तर: शीर्षक प्रतीकात्मक छ। यहाँ ‘विहान हुनु’ को अर्थ अन्धकार, निराशा र दुःखको अन्त्य भई जीवनमा नयाँ आशा, उमङ्ग र उज्यालोको सुरुवात हुनु हो।
३९. यो एकाङ्की मूलतः कस्तो प्रकृतिको छ?
क) हास्य-व्यङ्ग्यात्मक
ख) ऐतिहासिक
ग) मनोवैज्ञानिक र आशावादी
घ) राजनीतिक
ग) मनोवैज्ञानिक र आशावादी
विस्तृत उत्तर: यस एकाङ्कीले पात्रहरूको भित्री मनको द्वन्द्व, निराशा र त्यसबाट बाहिर निस्कने प्रयासलाई देखाएको छ। अन्त्यमा आशाको किरण देखाइएकोले यो मनोवैज्ञानिक र आशावादी प्रकृतिको छ।
४०. एकाङ्कीको प्रमुख पात्र को हो, जो निराशामा डुबेको छ?
क) विजय
ख) अजय
ग) सुवास
घ) प्रकाश
क) विजय
विस्तृत उत्तर: एकाङ्कीको प्रमुख पात्र विजय हो, जो आफ्नो जीवनका असफलता र कठिनाइहरूले गर्दा गहिरो निराशा र अन्धकारमा बाँचिरहेको छ।
४१. विजयलाई निराशाबाट बाहिर निकाल्न कुन पात्रले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ?
क) उसकी आमा
ख) उसकी प्रेमिका/पत्नी आशा
ग) उसको साथी
घ) एक अपरिचित व्यक्ति
ख) उसकी प्रेमिका/पत्नी आशा
विस्तृत उत्तर: ‘आशा’ नामकी पात्रले (नामले पनि आशाको प्रतीक) विजयको जीवनमा उत्प्रेरणा र साहस भर्छे र उसलाई अँध्यारोबाट उज्यालोतर्फ डोर्याउन मद्दत गर्छे।
४२. एकाङ्कीमा ‘रात’ वा ‘अँध्यारो’ के को प्रतीक हो?
क) कालो रङ
ख) भूत-प्रेत
ग) निराशा, दुःख र अज्ञानता
घ) निद्रा
ग) निराशा, दुःख र अज्ञानता
विस्तृत उत्तर: एकाङ्कीमा ‘रात’ वा ‘अँध्यारो’ लाई भौतिक रूपमा मात्र नभई प्रतीकात्मक रूपमा व्यक्तिको जीवनमा आउने निराशा, दुःख, पीडा र अज्ञानताको प्रतीकको रूपमा प्रयोग गरिएको छ।
४३. “हरेक रातपछि विहान हुन्छ” – यो भनाइले के सन्देश दिन्छ?
क) समय चक्र चलिरहन्छ।
ख) जतिसुकै दुःख र कठिनाइ आए पनि एकदिन सुख र सफलता अवश्य आउँछ।
ग) रातमा सुत्नुपर्छ र विहान उठ्नुपर्छ।
घ) विहान हुनु एक प्राकृतिक नियम हो।
ख) जतिसुकै दुःख र कठिनाइ आए पनि एकदिन सुख र सफलता अवश्य आउँछ।
विस्तृत उत्तर: यो एकाङ्कीको केन्द्रीय सन्देश हो। यसले मानिसलाई कठिन परिस्थितिमा पनि हिम्मत नहारी धैर्य गर्न र सकारात्मक सोच्न प्रेरित गर्दछ, किनकि दुःख स्थायी हुँदैन।
४४. एकाङ्कीको अन्त्य कस्तो छ?
क) दुःखद र निराशाजनक
ख) सुखद र आशावादी
ग) प्रश्नवाचक र खुल्ला
घ) व्यङ्ग्यात्मक
ख) सुखद र आशावादी
विस्तृत उत्तर: एकाङ्कीको अन्त्यमा विजयले निराशालाई जितेर नयाँ जीवन सुरु गर्ने सङ्कल्प गर्छ, जसले गर्दा अन्त्य सुखद र आशावादी बनेको छ। ‘अनि विहान हुन्छ’ भन्ने शीर्षकले नै यही सङ्केत गर्छ।
४५. मोहन थापाका एकाङ्कीहरूमा प्रायः कस्तो विषयवस्तु पाइन्छ?
क) ऐतिहासिक घटनाहरूको वर्णन
ख) ग्रामीण जीवनको चित्रण
ग) मानवीय मनका अन्तर्द्वन्द्व र अस्तित्वका प्रश्नहरू
घ) राजनीतिक भ्रष्टाचारको पर्दाफास
ग) मानवीय मनका अन्तर्द्वन्द्व र अस्तित्वका प्रश्नहरू
विस्तृत उत्तर: मोहन थापा एक मनोवैज्ञानिक नाटककार हुन्। उनका कृतिहरूमा पात्रहरूको भित्री मनको उथलपुथल, निराशा, आशा, र अस्तित्वको सङ्घर्ष जस्ता विषयहरू प्रमुख रूपमा आउँछन्।
४६. ‘अनि विहान हुन्छ’ एकाङ्कीको मुख्य उद्देश्य के हो?
क) रात र दिनको चक्रबारे जानकारी दिनु
ख) पाठकहरूलाई मनोरञ्जन मात्र प्रदान गर्नु
ग) निराश व्यक्तिहरूलाई आशा र सकारात्मकताको सन्देश दिनु
घ) प्रेम कथा प्रस्तुत गर्नु
ग) निराश व्यक्तिहरूलाई आशा र सकारात्मकताको सन्देश दिनु
विस्तृत उत्तर: यस एकाङ्कीको मुख्य उद्देश्य जीवनमा आइपर्ने कठिनाइ र निराशाबाट हार नखाई, सकारात्मक सोच राखेर अगाडि बढ्न प्रेरित गर्नु हो।
५. रामलाल अधिकारी – ‘म भात खात्रै’
४७. ‘म भात खात्रै’ एकाङ्कीका लेखक को हुन्?
क) मनबहादुर मुखिया
ख) रामलाल अधिकारी
ग) शिवकुमार राई
घ) तुलसीबहादुर छत्री
ख) रामलाल अधिकारी
विस्तृत उत्तर: ‘म भात खात्रै’ एकाङ्कीका लेखक रामलाल अधिकारी हुन्, जो एक समालोचक र नाटककारको रूपमा परिचित छन्।
४८. एकाङ्कीको शीर्षक ‘म भात खात्रै’ ले केलाई सङ्केत गर्छ?
क) भोजनको महत्त्व
ख) गरिबी र बाँच्नका लागि गरिने सङ्घर्ष
ग) कृषि प्रणाली
घ) स्वास्थ्य र पोषण
ख) गरिबी र बाँच्नका लागि गरिने सङ्घर्ष
विस्तृत उत्तर: ‘भात खानु’ यहाँ केवल भोजन गर्नु मात्र होइन, यो बाँच्नका लागि गरिने आधारभूत आवश्यकता पूर्तिको सङ्घर्षको प्रतीक हो। शीर्षकले समाजको निम्न वर्गको गरिबी र भोकमरीको स्थितिलाई उजागर गर्छ।
४९. यो एकाङ्की कुन सामाजिक यथार्थमा आधारित छ?
क) सहरीकरणको समस्या
ख) गरिबी र बेरोजगारीको समस्या
ग) जातीय विभेद
घ) नारी हिंसा
ख) गरिबी र बेरोजगारीको समस्या
विस्तृत उत्तर: एकाङ्कीले समाजमा व्याप्त गरिबी, बेरोजगारी र त्यसले सिर्जना गर्ने मानवीय पीडा र सङ्घर्षलाई यथार्थवादी ढङ्गले प्रस्तुत गरेको छ।
५०. एकाङ्कीको प्रमुख पात्र को हो?
क) एक धनी सेठ
ख) एक शिक्षित युवक
ग) एक गरिब र बेरोजगार व्यक्ति
घ) एक भ्रष्ट नेता
ग) एक गरिब र बेरोजगार व्यक्ति
विस्तृत उत्तर: एकाङ्कीको केन्द्रीय पात्र एक गरिब र बेरोजगार व्यक्ति हो, जो आफ्नो र आफ्नो परिवारको पेट पाल्नका लागि सङ्घर्ष गरिरहेको छ।
५१. ‘म भात खात्रै’ भन्ने वाक्यले पात्रको कस्तो मनोदशालाई व्यक्त गर्छ?
क) विद्रोह र आक्रोश
ख) खुशी र सन्तुष्टि
ग) अल्छीपना
घ) लोभ
क) विद्रोह र आक्रोश
विस्तृत उत्तर: यो वाक्य सामान्य कथन मात्र होइन। यो गरिबी र अभावको चरम अवस्थामा पुगेपछि एक व्यक्तिको मनमा उब्जिएको विद्रोह, आक्रोश र जसरी पनि बाँच्नुपर्छ भन्ने दृढताको अभिव्यक्ति हो।
५२. यस एकाङ्कीको लेखन शैली कस्तो छ?
क) आलङ्कारिक र क्लिष्ट
ख) यथार्थवादी र प्रगतिवादी
ग) रोमान्टिक र भावुक
घ) प्रतीकात्मक र रहस्यमय
ख) यथार्थवादी र प्रगतिवादी
विस्तृत उत्तर: एकाङ्कीले समाजको वास्तविक समस्यालाई जस्ताको तस्तै उतारेको हुनाले यो यथार्थवादी छ। साथै, यसले वर्गीय शोषणको विरोध र परिवर्तनको आह्वान गरेकोले यो प्रगतिवादी विचारधाराबाट पनि प्रेरित छ।
५३. एकाङ्कीले समाजको कुन वर्गको प्रतिनिधित्व गर्छ?
क) उच्च वर्ग
ख) मध्यम वर्ग
ग) सर्वहारा वा निम्न वर्ग
घ) बौद्धिक वर्ग
ग) सर्वहारा वा निम्न वर्ग
विस्तृत उत्तर: यो एकाङ्कीले दैनिक गुजारा चलाउनसमेत धौ-धौ पर्ने, शोषित र पीडित सर्वहारा वर्गको जीवन-भोगाइ र सङ्घर्षको प्रतिनिधित्व गर्दछ।
५४. रामलाल अधिकारी कुन भूमिकामा बढी चिनिन्छन्?
क) उपन्यासकार
ख) कवि
ग) समालोचक र अनुसन्धाता
घ) हाँस्य कलाकार
ग) समालोचक र अनुसन्धाता
विस्तृत उत्तर: नाटककार हुनुका साथै रामलाल अधिकारी नेपाली साहित्य, विशेषगरी भारतीय नेपाली साहित्यका एक प्रमुख समालोचक, अनुसन्धाता र इतिहासकारको रूपमा स्थापित छन्। ‘नेपाली एकाङ्की यात्रा’ उनको महत्त्वपूर्ण समालोचनात्मक कृति हो।
५५. ‘म भात खात्रै’ एकाङ्कीको अन्त्यले के सङ्केत गर्छ?
क) पात्रले आत्महत्या गर्छ।
ख) पात्रले धेरै धन कमाउँछ।
ग) पात्रले शोषणविरुद्ध आवाज उठाउने सङ्केत गर्छ।
घ) पात्र विदेश जान्छ।
ग) पात्रले शोषणविरुद्ध आवाज उठाउने सङ्केत गर्छ।
विस्तृत उत्तर: एकाङ्कीको अन्त्यमा पात्रको आक्रोशपूर्ण अभिव्यक्तिले उसले अब चुप लागेर नबस्ने र आफ्नो अधिकारका लागि वा बाँच्नका लागि जस्तोसुकै कदम चाल्न तयार रहेको सङ्केत गर्छ, जुन एक प्रकारको विद्रोहको सुरुवात हो।
६. मनबहादुर मुखिया – ‘बारुदको बादलमा’
५६. ‘बारुदको बादलमा’ एकाङ्कीका लेखक को हुन्?
क) मोहन पुकार
ख) टंक शर्मा
ग) बालकृष्ण सम
घ) मनबहादुर मुखिया
घ) मनबहादुर मुखिया
विस्तृत उत्तर: ‘बारुदको बादलमा’ एकाङ्कीका लेखक दार्जिलिङका प्रसिद्ध नाटककार मनबहादुर मुखिया हुन्।
५७. शीर्षकमा ‘बारुदको बादल’ ले केलाई प्रतीकको रूपमा प्रस्तुत गरेको छ?
क) मौसमको खराबी
ख) प्रदूषण
ग) युद्ध, हिंसा र त्यसको त्रास
घ) औद्योगिक क्रान्ति
ग) युद्ध, हिंसा र त्यसको त्रास
विस्तृत उत्तर: ‘बारुद’ युद्ध र हिंसाको प्रतीक हो भने ‘बादल’ ले त्यसले सिर्जना गर्ने डर, त्रास र अनिश्चितताको भयावह वातावरणलाई सङ्केत गर्दछ।
५८. यो एकाङ्कीको मूल विषयवस्तु के हो?
क) प्रेम र रोमान्स
ख) युद्धको विभीषिका र शान्तिको चाहना
ग) गरिबी र बेरोजगारी
घ) अन्धविश्वास र कुरीति
ख) युद्धको विभीषिका र शान्तिको चाहना
विस्तृत उत्तर: यस एकाङ्कीले युद्धले कसरी सामान्य मानिसको जीवनलाई तहसनहस बनाउँछ, परिवारलाई टुक्र्याउँछ र सर्वत्र त्रास फैलाउँछ भन्ने देखाउँदै शान्तिको महत्त्वलाई जोड दिएको छ।
५९. एकाङ्कीमा युद्धको चपेटामा परेको मुख्य पात्र को हो?
क) एक व्यापारी
ख) एक सैनिक र उसको परिवार
ग) एक राजनीतिज्ञ
घ) एक शिक्षक
ख) एक सैनिक र उसको परिवार
विस्तृत उत्तर: एकाङ्कीको कथा एक सैनिकको वरिपरि घुम्छ, जो युद्धमा जान बाध्य छ, र उसको परिवार (आमा, पत्नी) जो उसको चिन्ता र युद्धको त्रासले गर्दा पीडामा बाँचिरहेका छन्।
६०. मनबहादुर मुखियाका नाटकहरूमा कुन भावना प्रबल रूपमा पाइन्छ?
क) हास्य र व्यङ्ग्य
ख) राष्ट्रप्रेम र मानवतावाद
ग) निराशा र विसङ्गति
घ) भक्ति र अध्यात्म
ख) राष्ट्रप्रेम र मानवतावाद
विस्तृत उत्तर: मनबहादुर मुखियाका धेरै नाटकहरूमा आफ्नो माटोप्रतिको प्रेम, राष्ट्रियताको भावना र युद्धले मानवतामाथि पार्ने असरप्रति चिन्ता जस्ता विषयहरू प्रमुख रूपमा पाइन्छन्।
६१. ‘बारुदको बादलमा’ एकाङ्कीले कस्तो सन्देश दिन्छ?
क) युद्धमा जानु गौरवको कुरा हो।
ख) युद्ध विनाशकारी हुन्छ, त्यसैले शान्ति आवश्यक छ।
ग) सैनिकहरू बहादुर हुन्छन्।
घ) हतियारको व्यापार बढाउनुपर्छ।
ख) युद्ध विनाशकारी हुन्छ, त्यसैले शान्ति आवश्यक छ।
विस्तृत उत्तर: यो एक युद्धविरोधी एकाङ्की हो। यसको मूल सन्देश नै युद्धले केवल विनाश र पीडा मात्र दिन्छ, त्यसैले मानव समुदायले शान्तिको मार्ग रोज्नुपर्छ भन्ने हो।
६२. एकाङ्कीको परिवेशले कुन अवस्थालाई चित्रण गर्छ?
क) शान्तिपूर्ण गाउँ
ख) उत्सव र मेला
ग) युद्ध वा द्वन्द्वग्रस्त समाज
घ) औद्योगिक सहर
ग) युद्ध वा द्वन्द्वग्रस्त समाज
विस्तृत उत्तर: एकाङ्कीको शीर्षक र विषयवस्तुले समाजमा युद्ध वा द्वन्द्वको स्थिति रहेको र त्यसले मानिसहरूमा पारेको मनोवैज्ञानिक असरलाई चित्रण गर्दछ।
६३. मनबहादुर मुखियाको चर्चित नाटक कुन हो?
क) ‘मुकुन्द-इन्दिरा’
ख) ‘अनि देउराली रुन्छ’
ग) ‘सडकदेखि सडकसम्म’
घ) ‘सतलमाथि’
ख) ‘अनि देउराली रुन्छ’
विस्तृत उत्तर: ‘अनि देउराली रुन्छ’ मनबहादुर मुखियाको अत्यन्तै प्रसिद्ध र मञ्चन भएको नाटक हो, जसले गोर्खा सैनिकहरूको पीडा र त्यागलाई मार्मिक रूपमा प्रस्तुत गरेको छ।
७. मोहन पुकार – ‘टीका’
६४. ‘टीका’ एकाङ्कीका लेखक को हुन्?
क) मोहन थापा
ख) मोहन पुकार
ग) मनबहादुर मुखिया
घ) रामलाल अधिकारी
ख) मोहन पुकार
विस्तृत उत्तर: ‘टीका’ एकाङ्कीका लेखक मोहन पुकार हुन्, जो एक नाटककार र कथाकारको रूपमा चिनिन्छन्।
६५. एकाङ्कीको शीर्षक ‘टीका’ ले कुन नेपाली पर्वलाई सङ्केत गर्छ?
क) दशैँ
ख) तिहार (विशेषगरी भाइटीका)
ग) होली
घ) तीज
ख) तिहार (विशेषगरी भाइटीका)
विस्तृत उत्तर: ‘टीका’ शब्दले यहाँ दिदीबहिनीले दाजुभाइलाई लगाइदिने भाइटीकालाई केन्द्रमा राखेको छ, जुन दाजुभाइ र दिदीबहिनीको प्रेमको प्रतीक हो।
६६. ‘टीका’ एकाङ्कीको मुख्य विषयवस्तु के हो?
क) दाजुबहिनीको पवित्र सम्बन्ध र त्यसको महत्त्व
ख) गरिबीका कारण चाडपर्व मनाउन नसक्नुको पीडा
ग) आधुनिकताले परम्परामा पारेको असर
घ) माथिका सबै
घ) माथिका सबै
विस्तृत उत्तर: यो एकाङ्कीले दाजुबहिनीको स्नेहपूर्ण सम्बन्धलाई देखाउनुका साथै आर्थिक अभावले गर्दा चाडपर्वको खुशी कसरी फिक्का हुन्छ र परम्परा निर्वाह गर्न कति कठिन हुन्छ भन्ने जस्ता बहुआयामिक पक्षलाई समेटेको छ।
६७. एकाङ्कीकी प्रमुख नारी पात्र को हुन्, जो आफ्नो भाइलाई टीका लगाउन आतुर छिन्?
क) सीता
ख) राधा
ग) बहिनी (पात्रको सामान्य नाम)
घ) इन्दिरा
ग) बहिनी (पात्रको सामान्य नाम)
विस्तृत उत्तर: एकाङ्कीमा पात्रहरूलाई विशिष्ट नामभन्दा पनि उनीहरूको सम्बन्ध (जस्तै: दाजु, बहिनी, आमा) बाट चिनिन्छ, जसले कथालाई सर्वव्यापी बनाउँछ। बहिनी पात्र आफ्नो भाइको पर्खाइमा छे।
६८. एकाङ्कीमा दाजु किन समयमा घर आउन सक्दैन?
क) ऊ विदेशमा हुन्छ।
ख) ऊ बिरामी हुन्छ।
ग) ऊ काम वा रोजगारीको सिलसिलामा बाहिर हुन्छ र आउन असमर्थ हुन्छ।
घ) उसले बहिनीलाई बिर्सिसकेको हुन्छ।
ग) ऊ काम वा रोजगारीको सिलसिलामा बाहिर हुन्छ र आउन असमर्थ हुन्छ।
विस्तृत उत्तर: एकाङ्कीले रोजगारीका लागि घरपरिवार छाडेर टाढा बस्नुपर्ने बाध्यता र त्यसले गर्दा चाडपर्वमा समेत सहभागी हुन नपाउने लाखौँ नेपालीको पीडालाई प्रतिनिधित्व गर्छ।
६९. बहिनीले अन्तमा कसलाई टीका लगाउँछे?
क) कसैलाई पनि लगाउँदिन।
ख) भगवानको तस्बिरमा
ग) दाजुको तस्बिरमा
घ) छिमेकीको दाजुभाइलाई
ग) दाजुको तस्बिरमा
विस्तृत उत्तर: आफ्नो दाजु आउन नसकेपछि, बहिनीले भावुक हुँदै आफ्नो दाजुको तस्बिरलाई नै टीका लगाइदिन्छे। यो दृश्यले दाजुबहिनीको गहिरो प्रेम र विछोडको पीडालाई मार्मिक रूपमा प्रस्तुत गर्छ।
७०. यो एकाङ्कीले कस्तो सामाजिक समस्यालाई उजागर गर्छ?
क) दाइजो प्रथा
ख) बालविवाह
ग) रोजगारीका लागि बसाइँसराइ र त्यसले पारिवारिक सम्बन्धमा पार्ने असर
घ) अन्धविश्वास
ग) रोजगारीका लागि बसाइँसराइ र त्यसले पारिवारिक सम्बन्धमा पार्ने असर
विस्तृत उत्तर: एकाङ्कीको मूल मर्म भनेकै आर्थिक उपार्जनका लागि युवाहरू आफ्नो घर, समाज र संस्कृतिबाट टाढिनु पर्ने बाध्यता र त्यसले चाडपर्व तथा पारिवारिक सम्बन्धमा ल्याउने दूरी र खल्लोपनालाई देखाउनु हो।
७१. ‘टीका’ एकाङ्कीको भाव कस्तो छ?
क) हास्यास्पद
ख) वीर रस प्रधान
ग) कारुणिक र मार्मिक
घ) व्यङ्ग्यात्मक
ग) कारुणिक र मार्मिक
विस्तृत उत्तर: बहिनीको प्रतीक्षा, दाजुको अनुपस्थिति र अन्त्यमा तस्बिरमा टीका लगाउनु पर्ने दृश्यले एकाङ्कीलाई अत्यन्तै कारुणिक (करुणाले भरिएको) र मार्मिक (मन छुने) बनाएको छ।
८. टंक शर्मा – ‘मगन्ते सभा’
७२. ‘मगन्ते सभा’ एकाङ्कीका लेखक को हुन्?
क) टंक शर्मा
ख) शिवकुमार राई
ग) मनबहादुर मुखिया
घ) मोहन थापा
क) टंक शर्मा
विस्तृत उत्तर: ‘मगन्ते सभा’ एकाङ्कीका लेखक टंक शर्मा हुन्।
७३. ‘मगन्ते सभा’ कस्तो प्रकारको एकाङ्की हो?
क) सामाजिक यथार्थवादी
ख) मनोवैज्ञानिक
ग) प्रतीकात्मक र व्यङ्ग्यात्मक
घ) ऐतिहासिक
ग) प्रतीकात्मक र व्यङ्ग्यात्मक
विस्तृत उत्तर: यस एकाङ्कीमा मगन्तेहरू (माग्नेहरू) लाई प्रतीकको रूपमा प्रयोग गरी समाज र राष्ट्रका विभिन्न समस्या, विकृति र परनिर्भरतामाथि तिखो व्यङ्ग्य गरिएको छ।
७४. एकाङ्कीमा ‘मगन्ते’ हरू को हुन्?
क) सडकमा भीख माग्ने वास्तविक भिखारीहरू मात्र
ख) विभिन्न क्षेत्रका व्यक्तिहरूको प्रतीक जो अरूमाथि निर्भर छन्
ग) धनी व्यापारीहरू
घ) विदेशी पर्यटकहरू
ख) विभिन्न क्षेत्रका व्यक्तिहरूको प्रतीक जो अरूमाथि निर्भर छन्
विस्तृत उत्तर: यहाँ ‘मगन्ते’ शब्दले केवल भिखारीलाई मात्र नभएर, आफ्नो बुद्धि, विवेक र स्रोतको प्रयोग नगरी सधैँ अरूको सहायता, अनुदान वा विचारमा भर पर्ने नेता, बुद्धिजीवी, कलाकार र समग्र राष्ट्रिय चरित्रलाई समेत व्यङ्ग्य गरेको छ।
७५. ‘सभा’ को आयोजना किन गरिएको हो?
क) माग्ने तरिकामा सुधार ल्याउन
ख) आफ्नो पेसालाई व्यवस्थित र मर्यादित बनाउन
ग) सरकारसँग अधिकार माग्न
घ) माथिका सबै
घ) माथिका सबै
विस्तृत उत्तर: एकाङ्कीमा मगन्तेहरूले आफ्नो माग्ने पेसालाई कसरी अझ प्रभावकारी बनाउने, कसरी नयाँ-नयाँ तरिका अपनाउने र आफ्नो पेसालाई एक उद्योगको रूपमा स्थापित गर्ने भनेर छलफल गर्न ‘सभा’ आयोजना गरेका छन्, जुन आफैमा एक व्यङ्ग्य हो।
७६. एकाङ्कीले राष्ट्रको कुन प्रवृत्तिमाथि सबैभन्दा ठुलो व्यङ्ग्य गरेको छ?
क) परम्परावादी सोच
ख) परनिर्भरता र विदेशी सहायतामा बाँच्ने प्रवृत्ति
ग) छिटो धनी बन्ने चाहना
घ) सहरीकरण
ख) परनिर्भरता र विदेशी सहायतामा बाँच्ने प्रवृत्ति
विस्तृत उत्तर: ‘मगन्ते सभा’ ले देशले आफ्नो स्रोत र साधनको उपयोग गर्नुको सट्टा सधैँ विदेशी ऋण र अनुदानको भर पर्ने, अर्थात् ‘मागेर’ चल्ने राष्ट्रिय प्रवृत्तिमाथि सबैभन्दा शक्तिशाली व्यङ्ग्य प्रहार गरेको छ।
७७. सभामा कस्ता-कस्ता मगन्तेहरू सहभागी छन्?
क) केवल अन्धा र लङ्गडा मगन्तेहरू
ख) विभिन्न बहाना बनाएर माग्ने मगन्तेहरू
ग) राजनीतिक नारा लगाएर माग्ने, बौद्धिक तर्क दिएर माग्ने जस्ता प्रतीकात्मक मगन्तेहरू
घ) केवल महिला मगन्तेहरू
ग) राजनीतिक नारा लगाएर माग्ने, बौद्धिक तर्क दिएर माग्ने जस्ता प्रतीकात्मक मगन्तेहरू
विस्तृत उत्तर: एकाङ्कीमा विभिन्न प्रकारका मगन्तेहरू छन्, जसले समाजका विभिन्न तह र तप्काको प्रतिनिधित्व गर्छन्। उनीहरूको माग्ने तरिकाले नै उनीहरूले कसको प्रतीकको रूपमा काम गरिरहेका छन् भन्ने खुल्छ।
७८. यस एकाङ्कीको मूल सन्देश के हो?
क) माग्नु एक राम्रो पेसा हो।
ख) आत्मनिर्भर बन्नुपर्छ, परनिर्भर होइन।
ग) सभा र सम्मेलन गर्दै रहनुपर्छ।
घ) गरिबलाई सहयोग गर्नुपर्छ।
ख) आत्मनिर्भर बन्नुपर्छ, परनिर्भर होइन।
विस्तृत उत्तर: व्यङ्ग्यको माध्यमबाट एकाङ्कीले व्यक्ति, समाज र राष्ट्रलाई अरूको भर पर्नुको सट्टा आफ्नै खुट्टामा उभिन, स्वाभिमानी बन्न र आत्मनिर्भरताको बाटोमा लाग्न आह्वान गरेको छ।
७९. ‘मगन्ते सभा’ को तुलना कुन प्रसिद्ध विदेशी कृतिसँग गर्न सकिन्छ?
क) शेक्सपियरको ‘ह्याम्लेट’
ख) ब्रेख्तको ‘द थ्रीपेनी अपेरा’ (The Threepenny Opera)
ग) इब्सेनको ‘अ डल्स हाउस’ (A Doll’s House)
घ) चेखवको ‘द चेरी अर्चार्ड’ (The Cherry Orchard)
ख) ब्रेख्तको ‘द थ्रीपेनी अपेरा’ (The Threepenny Opera)
विस्तृत उत्तर: जर्मन नाटककार बर्टोल्ट ब्रेख्तको ‘द थ्रीपेनी अपेरा’ ले पनि भिखारी र अपराधीहरूको संसारमार्फत पुँजीवादी समाजको आलोचना र व्यङ्ग्य गर्दछ। ‘मगन्ते सभा’ को विषयवस्तु र शैली ब्रेख्तको यही विचारबाट प्रभावित देखिन्छ।
९. विविध र तुलनात्मक प्रश्नहरू
८०. रामलाल अधिकारीको कृति ‘नेपाली एकाङ्की यात्रा’ कस्तो प्रकारको पुस्तक हो?
क) एकाङ्कीहरूको सङ्ग्रह
ख) नेपाली एकाङ्कीको इतिहास र समालोचना
ग) यात्रा संस्मरण
घ) आत्मकथा
ख) नेपाली एकाङ्कीको इतिहास र समालोचना
विस्तृत उत्तर: ‘नेपाली एकाङ्की यात्रा’ रामलाल अधिकारीको एक महत्त्वपूर्ण समालोचनात्मक कृति हो, जसमा उनले नेपाली एकाङ्कीको विकासक्रम, प्रवृत्ति र प्रमुख एकाङ्कीकारहरूको विश्लेषण गरेका छन्।
८१. ‘मुकुन्द-इन्दिरा’ र ‘अनि विहान हुन्छ’ – यी दुई नाटकमा के समानता पाइन्छ?
क) दुवै हास्य-व्यङ्ग्य हुन्।
ख) दुवैले पात्रहरूको मनोवैज्ञानिक अवस्थाको चित्रण गर्छन्।
ग) दुवै ऐतिहासिक नाटक हुन्।
घ) दुवैका लेखक एउटै हुन्।
ख) दुवैले पात्रहरूको मनोवैज्ञानिक अवस्थाको चित्रण गर्छन्।
विस्तृत उत्तर: ‘मुकुन्द-इन्दिरा’ मा मुकुन्दको आदर्श र यथार्थ बिचको मानसिक द्वन्द्व छ भने ‘अनि विहान हुन्छ’ मा विजयको निराशा र आशा बिचको मानसिक सङ्घर्ष छ। दुवैले पात्रको मनोविज्ञानलाई गहिराइमा देखाएका छन्।
८२. ‘तीन गैँजडीको चन्द्रलोक यात्रा’ र ‘मगन्ते सभा’ – यी दुई एकाङ्कीमा कुन तत्त्व साझा छ?
क) दुःखान्त अन्त्य
ख) दार्शनिक चिन्तन
ग) हास्य-व्यङ्ग्यको प्रयोग
घ) पौराणिक कथावस्तु
ग) हास्य-व्यङ्ग्यको प्रयोग
विस्तृत उत्तर: ‘तीन गैँजडी…’ ले अल्छी र काल्पनिक मानिसमाथि व्यङ्ग्य गर्छ भने ‘मगन्ते सभा’ ले परनिर्भर प्रवृत्तिमाथि। दुवैले समाजको विकृतिलाई उजागर गर्न हास्य र व्यङ्ग्यलाई माध्यम बनाएका छन्।
विस्तृत उत्तर: मनबहादुर मुखियाको ‘बारुदको बादलमा’ एकाङ्कीले युद्धले कसरी परिवारलाई विखण्डित गर्छ र समाजमा त्रास फैलाउँछ भन्ने मानवीय पक्षलाई केन्द्रमा राखेको छ।
८४. आदर्शवाद र यथार्थवादको द्वन्द्व कुन नाटकको केन्द्रीय विषय हो?
क) मुकुन्द-इन्दिरा
ख) मगन्ते सभा
ग) टीका
घ) तीन गैँजडीको चन्द्रलोक यात्रा
क) मुकुन्द-इन्दिरा
विस्तृत उत्तर: बालकृष्ण समको ‘मुकुन्द-इन्दिरा’ नाटकको मूल द्वन्द्व नै मुकुन्दको आदर्शवादी, कवि-हृदय र संसारको कठोर, भौतिकवादी यथार्थको बिचमा छ।
८५. कुन एकाङ्कीको शीर्षकले नै आशावादी सन्देश दिन्छ?
क) बारुदको बादलमा
ख) म भात खात्रै
ग) अनि विहान हुन्छ
घ) मुकुन्द-इन्दिरा
ग) अनि विहान हुन्छ
विस्तृत उत्तर: ‘अनि विहान हुन्छ’ शीर्षकले नै प्रतीकात्मक रूपमा दुःख र निराशाको रात सकिएर आशा र सफलताको विहानी आउँछ भन्ने सकारात्मक र आशावादी सन्देश बोकेको छ।
८६. गरिबी र भोकमरीको समस्यालाई प्रत्यक्ष रूपमा प्रस्तुत गर्ने एकाङ्की कुन हो?
क) सिद्धार्थको संबीधि
ख) म भात खात्रै
ग) टीका
घ) मगन्ते सभा
ख) म भात खात्रै
विस्तृत उत्तर: रामलाल अधिकारीको ‘म भात खात्रै’ एकाङ्कीले गरिबी, बेरोजगारी र बाँच्नका लागि गर्नुपर्ने आधारभूत सङ्घर्ष (भात खाने सङ्घर्ष) लाई आफ्नो केन्द्रीय विषयवस्तु बनाएको छ।
८७. दार्जिलिङ क्षेत्रका साहित्यकारहरूद्वारा लिखित एकाङ्कीहरू कुन-कुन हुन्?
क) मुकुन्द-इन्दिरा, अनि विहान हुन्छ
ख) सिद्धार्थको संबीधि, तीन गैँजडीको चन्द्रलोक यात्रा, बारुदको बादलमा
ग) मगन्ते सभा, टीका
घ) सबै एकाङ्कीहरू
ख) सिद्धार्थको संबीधि, तीन गैँजडीको चन्द्रलोक यात्रा, बारुदको बादलमा
विस्तृत उत्तर: तुलसीबहादुर छत्री, शिवकुमार राई, र मनबहादुर मुखिया भारतीय नेपाली साहित्यका प्रमुख हस्ती हुन्, जो दार्जिलिङ र त्यस वरपरको क्षेत्रसँग सम्बन्धित छन्।
८८. कुन एकाङ्कीले सांस्कृतिक र पारिवारिक मूल्य-मान्यतालाई विषय बनाएको छ?
क) मगन्ते सभा
ख) तीन गैँजडीको चन्द्रलोक यात्रा
ग) बारुदको बादलमा
घ) टीका
घ) टीका
विस्तृत उत्तर: मोहन पुकारको ‘टीका’ एकाङ्की भाइटीका पर्वमा केन्द्रित छ, जसले दाजुबहिनीको सम्बन्ध, पारिवारिक स्नेह र नेपाली संस्कृतिको महत्त्वलाई उजागर गर्छ।
८९. ‘नेपाली नाटकका शेक्सपियर’ भनेर कसलाई चिनिन्छ?
क) लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा
ख) भीमनिधि तिवारी
ग) बालकृष्ण सम
घ) गोपालप्रसाद रिमाल
ग) बालकृष्ण सम
विस्तृत उत्तर: नेपाली नाटक विधामा पुर्याएको अतुलनीय योगदान, दार्शनिक गहिराइ र कलात्मकताका कारण बालकृष्ण समलाई ‘नेपाली नाटकका शेक्सपियर’ भन्ने उपनामले सम्मान गरिन्छ।
विस्तृत उत्तर: ‘म भात खात्रै’ एकाङ्कीले गरिब र सर्वहारा वर्गको पीडा र उनीहरूमाथि हुने शोषणलाई देखाउँदै विद्रोहको चेतना प्रस्तुत गरेको छ, जुन प्रगतिवादी साहित्यको मुख्य विशेषता हो।
९१. सांसारिक मोह त्यागेर ज्ञानको खोजीमा लाग्ने विषय कुन एकाङ्कीमा छ?
क) बारुदको बादलमा
ख) सिद्धार्थको संबीधि
ग) अनि विहान हुन्छ
घ) मुकुन्द-इन्दिरा
ख) सिद्धार्थको संबीधि
विस्तृत उत्तर: तुलसीबहादुर छत्रीको ‘सिद्धार्थको संबीधि’ एकाङ्की राजकुमार सिद्धार्थ गौतमले राजपाठ, परिवार र सबै सुखसयल त्यागेर ज्ञान (संबोधि) को खोजीमा निस्केको घटनामा आधारित छ।
९२. कुन एकाङ्कीले प्रतीकात्मक पात्रहरू मार्फत राष्ट्रिय चरित्रको आलोचना गर्छ?
क) टीका
ख) म भात खात्रै
ग) मगन्ते सभा
घ) अनि विहान हुन्छ
ग) मगन्ते सभा
विस्तृत उत्तर: ‘मगन्ते सभा’ मा मगन्तेहरू केवल भिखारी होइनन्, उनीहरू परनिर्भर मानसिकता भएका नेता, बुद्धिजीवी र समग्र राष्ट्रिय चरित्रकै प्रतीक हुन्, जसमाथि लेखकले व्यङ्ग्य गरेका छन्।
९३. कुन दुई एकाङ्कीले मानिसको कल्पना र यथार्थ बिचको दूरीलाई फरक-फरक ढङ्गले देखाउँछन्?
क) ‘टीका’ र ‘म भात खात्रै’
ख) ‘तीन गैँजडीको चन्द्रलोक यात्रा’ र ‘मुकुन्द-इन्दिरा’
ग) ‘बारुदको बादलमा’ र ‘मगन्ते सभा’
घ) ‘सिद्धार्थको संबीधि’ र ‘अनि विहान हुन्छ’
ख) ‘तीन गैँजडीको चन्द्रलोक यात्रा’ र ‘मुकुन्द-इन्दिरा’
विस्तृत उत्तर: ‘तीन गैँजडी…’ ले हास्य-व्यङ्ग्यात्मक रूपमा कल्पना (चन्द्रलोक यात्रा) र यथार्थ (नशामा हुनु) को दूरी देखाउँछ भने ‘मुकुन्द-इन्दिरा’ ले दुःखान्त रूपमा आदर्शवादी कल्पना (मुकुन्दको संसार) र कठोर यथार्थको टकराव देखाउँछ।
९४. ‘एकाङ्की’ भनेको के हो?
क) एउटा मात्र गीत भएको नाटक
ख) एउटा मात्र पात्र भएको नाटक
ग) एउटा मात्र अङ्क भएको नाटक
घ) एक पेजमा सकिने नाटक
ग) एउटा मात्र अङ्क भएको नाटक
विस्तृत उत्तर: एकाङ्की (एक + अङ्की) भनेको एकै बसाइमा पढेर वा हेरेर सकिने, सामान्यतया एउटै अङ्क र केही दृश्यहरूमा विभाजित छोटो नाटक हो। यसमा कार्य, समय र स्थानको एकतामा जोड दिइन्छ।
९५. रोजगारीको समस्या र त्यसले निम्त्याएको पारिवारिक वियोग कुन एकाङ्कीको मुख्य भाव हो?
क) बारुदको बादलमा
ख) टीका
ग) मगन्ते सभा
घ) मुकुन्द-इन्दिरा
ख) टीका
विस्तृत उत्तर: ‘टीका’ एकाङ्कीमा दाजु रोजगारीको सिलसिलामा घरबाट टाढा भएकाले भाइटीका जस्तो महत्त्वपूर्ण पर्वमा पनि घर आउन सक्दैन, जसले रोजगारीको समस्याले पारिवारिक सम्बन्धमा पार्ने भावनात्मक असरलाई देखाउँछ।
९६. ‘कथावस्तु’, ‘पात्र’, ‘संवाद’, ‘द्वन्द्व’ र ‘उद्देश्य’ केका तत्त्वहरू हुन्?
क) कविता
ख) निबन्ध
ग) नाटक/एकाङ्की
घ) उपन्यास
ग) नाटक/एकाङ्की
विस्तृत उत्तर: यी सबै नाटक वा एकाङ्कीका प्रमुख संरचनात्मक तत्त्वहरू हुन्। कथावस्तु (plot), पात्र (character), संवाद (dialogue), द्वन्द्व (conflict) र उद्देश्य (purpose) मिलेर एउटा पूर्ण नाटकको निर्माण हुन्छ।
९७. कुन एकाङ्कीले मानिसको अल्छीपना र फोस्रो कल्पनाशीलतामाथि व्यङ्ग्य गर्छ?
क) म भात खात्रै
ख) तीन गैँजडीको चन्द्रलोक यात्रा
ग) बारुदको बादलमा
घ) अनि विहान हुन्छ
ख) तीन गैँजडीको चन्द्रलोक यात्रा
विस्तृत उत्तर: शिवकुमार राईको ‘तीन गैँजडीको चन्द्रलोक यात्रा’ ले परिश्रम नगरी, नशाको सुरमा बसेर ठुला-ठुला र असम्भव कल्पना गर्ने (जस्तै- ढोलमा चढेर चन्द्रमा जाने) मानवीय प्रवृत्ति र अल्छीपनामाथि कडा व्यङ्ग्य गरेको छ।
९८. ‘मुकुन्द-इन्दिरा’ नाटकको भाषाशैली कस्तो छ?
क) सरल र colloquial (बोलीचालीको)
ख) संस्कृतनिष्ठ, तत्सम शब्दयुक्त र काव्यिक
ग) व्यङ्ग्यात्मक र ठेट
घ) आञ्चलिक (स्थानीय) भाषाको प्रयोग भएको
ख) संस्कृतनिष्ठ, तत्सम शब्दयुक्त र काव्यिक
विस्तृत उत्तर: बालकृष्ण सम विद्वान् र परिष्कृत भाषाका प्रयोक्ता थिए। ‘मुकुन्द-इन्दिरा’ मा दर्शन, भावना र गम्भीरता व्यक्त गर्न संस्कृतका तत्सम शब्दहरूको प्रयोग गरिएको छ र संवादहरूमा काव्यिक सुन्दरता पाइन्छ।
क) मुकुन्द-इन्दिरा (व्यङ्ग्यात्मक), अनि विहान हुन्छ (दुःखान्त), मगन्ते सभा (सुखान्त)
ख) मुकुन्द-इन्दिरा (दुःखान्त), अनि विहान हुन्छ (सुखान्त-आशावादी), मगन्ते सभा (व्यङ्ग्यात्मक)
ग) मुकुन्द-इन्दिरा (सुखान्त), अनि विहान हुन्छ (व्यङ्ग्यात्मक), मगन्ते सभा (दुःखान्त)
घ) सबैको अन्त्य दुःखान्त छ।
ख) मुकुन्द-इन्दिरा (दुःखान्त), अनि विहान हुन्छ (सुखान्त-आशावादी), मगन्ते सभा (व्यङ्ग्यात्मक)
विस्तृत उत्तर: ‘मुकुन्द-इन्दिरा’ पात्रहरूको मृत्युसँगै दुःखान्त रूपमा टुङ्गिन्छ। ‘अनि विहान हुन्छ’ निराशाबाट आशातर्फको यात्रा देखाउँदै सुखद अन्त्य हुन्छ। ‘मगन्ते सभा’ ले समाजको विकृतिलाई देखाएर व्यङ्ग्यात्मक रूपमा अन्त्य हुन्छ, जसले पाठकलाई सोच्न बाध्य बनाउँछ।
१००. दिइएका एकाङ्कीहरूमध्ये कुनचाहिँले मानवतावाद र युद्धविरोधको सबैभन्दा बलियो सन्देश दिएको छ?
क) म भात खात्रै
ख) टीका
ग) बारुदको बादलमा
घ) सिद्धार्थको संबीधि
ग) बारुदको बादलमा
विस्तृत उत्तर: ‘बारुदको बादलमा’ एकाङ्कीले युद्धले निम्त्याउने मानवीय त्रासदी, पारिवारिक विछोड र मनोवैज्ञानिक त्रासलाई केन्द्रमा राखेर युद्धको निरर्थकता र शान्तिको आवश्यकतालाई जोड दिएको छ। यसले मानवतामाथि युद्धले पार्ने नकारात्मक प्रभावलाई मार्मिक रूपमा चित्रण गरी मानवतावादी र युद्धविरोधी सन्देश दिएको छ।