چهار مقاله – نظامی عروضی سمرقندی (مقاله دوم: در چیستی شاعر و شعر)
۱. نظامی عروضی سمرقندی کتاب “چهار مقاله” را به کدام پادشاه تقدیم کرده است؟
پاسخ صحیح: (ج) ابوالحسن حسامالدین علی
توضیح: نظامی عروضی این کتاب را به یکی از شاهزادگان آل شَنسَب (یا سلسله غوریان)، یعنی ابوالحسن حسامالدین علی، تقدیم کرده است.
۲. به نظر نظامی عروضی، شعر چیست؟
پاسخ صحیح: (الف) سخنی است اندیشیده و موزون و مقفی
توضیح: نظامی عروضی شعر را اینگونه تعریف میکند: «شعر صناعتی است که شاعر بدان صناعت، اتساق مقدمات موهمه کند و التئام قیاسات منتجه، و بدان وسیله معنی خُرد را بزرگ گرداند و معنی بزرگ را خُرد.» اساس این تعریف بر اندیشه، وزن و قافیه استوار است.
۳. نظامی عروضی کدام شاعر را “حجة الحق” مینامد؟
پاسخ صحیح: (ج) سنایی
توضیح: نظامی عروضی در کتاب خود، سنایی غزنوی، شاعر بزرگ عارف مسلک را با لقب «حجة الحق» (برهان راستی و حقیقت) یاد میکند.
۴. در “چهار مقاله”، کدام طبقه از دبیران، شاعران، منجمان و طبیبان بالاترین مقام را در نزد پادشاه دارد؟
پاسخ صحیح: (الف) دبیران (کاتبان)
توضیح: به باور نظامی عروضی، دبیر یا کاتب به دلیل نقش حیاتی در اداره امور مملکت و تنظیم فرمانها و نامهها، نزدیکترین فرد به پادشاه و دارای بالاترین جایگاه است.
۵. نظامی عروضی برای شاعر چه شرایطی را لازم میداند؟
پاسخ صحیح: (د) همه موارد
توضیح: به عقیده نظامی، یک شاعر واقعی باید دارای طبعی لطیف، فکری عمیق، دانشی وسیع در علوم گوناگون و آگاهی کامل از آثار شاعران پیش از خود باشد.
۶. در حکایتی از چهار مقاله، کدام شاعر به خاطر یک قصیده از مرگ نجات یافت؟
پاسخ صحیح: (ج) فرخی سیستانی
توضیح: در چهار مقاله حکایتی نقل میشود که فرخی سیستانی با سرودن قصیدهای بداهه و زیبا در وصف امیر چغانیان، او را تحت تأثیر قرار داد و از خشم و مجازات حتمی نجات پیدا کرد.
۷. نظامی عروضی در کدام قرن زندگی میکرد؟
پاسخ صحیح: (ج) قرن ششم هجری
توضیح: نظامی عروضی سمرقندی از نویسندگان و شاعران برجسته قرن ششم هجری قمری (قرن دوازدهم میلادی) است.
۸. وظیفه اصلی شعر از دیدگاه نظامی عروضی چیست؟
پاسخ صحیح: (الف) نام نیک ممدوحان را جاویدان کردن
توضیح: نظامی عروضی معتقد است که یکی از مهمترین کارکردهای شعر، جاودانه ساختن نام و آوازه نیک پادشاهان و بزرگانی است که مورد ستایش (ممدوح) شاعر قرار میگیرند.
قابوس نامه – امیر کیکاووس بن اسکندر
۹. امیر کیکاووس “قابوس نامه” را برای چه کسی نوشته است؟
پاسخ صحیح: (الف) پسرش گیلانشاه
توضیح: قابوس نامه یک اندرزنامه گرانسنگ است که امیر عنصرالمعالی کیکاووس آن را برای راهنمایی و تربیت فرزندش، گیلانشاه، در ۴۴ باب تألیف کرده است.
۱۰. در فصل “در آفرینش مردمان و رسالت ایشان”، هدف اصلی از خلقت انسان چیست؟
پاسخ صحیح: (ب) شناخت و پرستش خداوند
توضیح: در این باب از قابوسنامه، نویسنده تأکید میکند که انسان برای کارهای بیهوده آفریده نشده، بلکه رسالت و وظیفه اصلی او، شناختن آفریدگار و عبادت و بندگی اوست.
۱۱. به گفته کیکاووس، چگونه باید از نعمتهای خداوند سپاسگزاری کرد؟
پاسخ صحیح: (ب) با دل، زبان و عمل
توضیح: در باب “اندر سپاس داشتن از نهاده ایزد”، کیکاووس بیان میکند که شکرگزاری واقعی باید سهگانه باشد: شناخت نعمت در دل، اقرار به آن با زبان، و استفاده درست از آن در عمل.
۱۲. در فصل “در مهمان کردن”، کدام ویژگی برای میزبان مهمتر است؟
پاسخ صحیح: (الف) گشاده رویی و خوش اخلاقی
توضیح: قابوس نامه تأکید میکند که برای میزبان، خوشرویی و اخلاق نیکو در برخورد با مهمان، از هر نوع غذای رنگین و گرانبهایی مهمتر و ارزشمندتر است.
۱۳. در مورد مهمان شدن، کیکاووس چه توصیهای میکند؟
پاسخ صحیح: (ج) کم بخور و زود از مجلس برخیز
توضیح: از آداب مهمان شدن در قابوسنامه این است که مهمان باید در خوردن میانهرو باشد و برای ایجاد مزاحمت نکردن برای میزبان، زودتر از مجلس خارج شود.
۱۴. در بازی نرد، کیکاووس چه چیزی را مهمتر از مهارت میداند؟
پاسخ صحیح: (ب) بخت و اقبال (تقدیر)
توضیح: کیکاووس معتقد است که بازی نرد (تخته نرد) بیشتر بر پایه بخت و شانس استوار است و نقش مهارت در آن کمتر از تقدیر است.
۱۵. در بازی شطرنج، کدام عامل کلیدی پیروزی است؟
پاسخ صحیح: (ج) تدبیر و اندیشه
توضیح: برخلاف نرد، در شطرنج عامل اصلی پیروزی، تدبیر، آیندهنگری، و قدرت تفکر و برنامهریزی است و شانس در آن نقش چندانی ندارد.
۱۶. قابوس نامه به چه سبکی نوشته شده است؟
پاسخ صحیح: (الف) سبک خراسانی (نثر مرسل)
توضیح: قابوسنامه نمونهای برجسته از نثر ساده و روان (مرسل) در دوره اول زبان فارسی (سبک خراسانی) است که از تکلف و پیچیدگی به دور است.
۱۷. رسالت اصلی مردمان از دیدگاه قابوس نامه چیست؟
پاسخ صحیح: (ب) به جای آوردن امانت الهی
توضیح: در باب “آفرینش مردمان”، رسالت انسان، پاسداری از امانت الهی یعنی عقل، اختیار و فطرت پاک و به کار بستن آنها در راه درست معرفی میشود.
۱۸. کیکاووس در باب نرد و شطرنج، کدام بازی را به پادشاهان توصیه میکند؟
پاسخ صحیح: (ب) شطرنج، چون تدبیر و عقل را تقویت میکند
توضیح: نویسنده به دلیل آنکه شطرنج باعث تقویت قوه تدبیر، آیندهنگری و عقل میشود، آن را برای امیران و پادشاهان مناسبتر از نرد میداند.
آیینه – محمد حجازی
۱۹. در داستان “شاه زنبور”، شاه زنبور نماد چیست؟
پاسخ صحیح: (ب) یک رهبر عادل و فداکار
توضیح: در این داستان نمادین، ملکه زنبورها (که “شاه زنبور” نامیده شده) نماد یک رهبر واقعی است که برای حفظ جامعه و رفاه زیردستان خود، از جانش میگذرد.
۲۰. پیام اصلی داستان “شاه زنبور” چیست؟
پاسخ صحیح: (الف) کار گروهی و فداکاری برای جامعه
توضیح: این داستان بر اهمیت کار جمعی، نظم، و از خودگذشتگی رهبر و اعضای جامعه برای بقا و پیشرفت آن جامعه تأکید دارد.
۲۱. در داستان “دو گدا”، تفاوت اصلی بین دو گدا چه بود؟
پاسخ صحیح: (ب) یکی از خدا میخواست و دیگری از خلق خدا
توضیح: تفاوت بنیادین این دو گدا در نگرش و باور آنها بود. یکی با توکل کامل، روزی خود را فقط از خداوند طلب میکرد، در حالی که دیگری به کمک و بخشش مردم امید داشت.
۲۲. پادشاه برای امتحان دو گدا چه کار کرد؟
پاسخ صحیح: (ج) نانی پر از طلا به گدایی داد که از خلق میخواست تا به دیگری بدهد
توضیح: پادشاه برای آزمودن ادعای دو گدا، نانی را که درونش را از سکههای طلا پر کرده بود، به گدایی داد که از مردم کمک میخواست و از او خواست که آن را به گدای دیگر بفروشد.
۲۳. داستان “دو گدا” چه درسی به ما میدهد؟
پاسخ صحیح: (ب) توکل به خدا نتیجه میدهد
توضیح: پیام اصلی داستان این است که توکل واقعی به خداوند بینتیجه نمیماند و روزی الهی از راههایی که انسان تصور نمیکند، به او میرسد.
۲۴. در داستان “آسان زندگی”، شخصیت اصلی چگونه به “زندگی آسان” دست یافت؟
پاسخ صحیح: (ب) با کم کردن خواستهها و قناعت
توضیح: شخصیت داستان درمییابد که زندگی آسان و شاد در گرو به دست آوردن ثروت و امکانات بیشتر نیست، بلکه با کاستن از سطح توقعات و داشتن روحیه قناعت به دست میآید.
۲۵. محمد حجازی در داستانهای کتاب “آیینه” بیشتر به چه موضوعاتی میپردازد؟
پاسخ صحیح: (ج) اجتماعی و اخلاقی
توضیح: داستانهای کتاب “آیینه” عمدتاً جنبه اجتماعی و اخلاقی دارند و نویسنده با استفاده از زبانی ساده و تمثیلی، پیامهای تربیتی و اخلاقی را به خواننده منتقل میکند.
دریاى گهر – دکتر مهدی حمیدی (گردآورنده)
۲۶. داستان “خانه بهاری” اثر کیست؟
پاسخ صحیح: (ج) سعید نفیسی
توضیح: داستان «خانه بهاری» نوشتهٔ نویسنده، ادیب و پژوهشگر برجسته، سعید نفیسی است. این داستان در کتاب «دریای گهر» که توسط مهدی حمیدی گردآوری شده، آمده است.
۲۷. در “خانه بهاری”، خانواده برای فرار از چه چیزی به آن خانه پناه میبرند؟
پاسخ صحیح: (الف) سرما و تاریکی زمستان شهر
توضیح: خانواده راوی داستان از فضای سرد، تاریک، دلگیر و بیروح خانه شهری خود در فصل زمستان به تنگ آمده و به «خانه بهاری» که سرشار از نور و گرماست، پناه میبرند.
۲۸. “خانه بهاری” نماد چیست؟
پاسخ صحیح: (ب) امید، گرما و زندگی دوباره
توضیح: «خانه بهاری» در این داستان فراتر از یک مکان فیزیکی است و به نمادی از امید، نشاط، حیات، گرما و پناهگاهی امن در برابر ناامیدی و رخوت تبدیل میشود.
۲۹. نویسنده داستان “علی” کیست؟
پاسخ صحیح: (ب) صادق چوبک
توضیح: «علی» از داستانهای کوتاه و مشهور صادق چوبک، از پیشگامان داستاننویسی نوین و سبک رئالیسم (واقعگرایی) در ایران است.
۳۰. شخصیت اصلی داستان “علی” چه کسی است؟
پاسخ صحیح: (الف) یک پسر بچه فقیر و یتیم
توضیح: علی، شخصیت اصلی داستان، پسرکی یتیم و فقیر است که به عنوان شاگرد یک درشکهچی کار میکند و زندگی بسیار سختی را میگذراند.
۳۱. سبک نوشتاری صادق چوبک در داستان “علی” چگونه است؟
پاسخ صحیح: (ب) رئالیستی و ناتورالیستی
توضیح: چوبک در این داستان با نگاهی واقعگرایانه (رئالیستی) و حتی طبیعتگرایانه (ناتورالیستی)، تأثیر محیط خشن و فقر را بر زندگی و روان شخصیتهای داستان، به ویژه طبقات فرودست جامعه، به تصویر میکشد.
۳۲. در داستان “علی”، اسب درشکه نماد چیست؟
پاسخ صحیح: (ج) رنج و فلاکت مشترک با علی
توضیح: اسب درشکه در این داستان، همچون خود علی، موجودی رنجدیده، مورد ستم و استثمار است. علی با اسب احساس همدردی میکند، زیرا سرنوشت و دردهای مشترکی دارند.
داستانهای دلانگیز ادبیات فارسی – دکتر زهرا خانلری
۳۳. داستان “شیخ صنعان” در اصل از کدام کتاب گرفته شده است؟
پاسخ صحیح: (ب) منطق الطیر عطار
توضیح: داستان بلند و عرفانی «شیخ صنعان» یکی از مهمترین و مشهورترین حکایتهای منظوم کتاب «منطقالطیر» اثر فریدالدین عطار نیشابوری است.
۳۴. شیخ صنعان برای رسیدن به معشوقهاش (دختر ترسا) چه کارهایی کرد؟
پاسخ صحیح: (د) همه موارد
توضیح: شیخ صنعان در راه عشق دختر مسیحی، تمام اعتقادات و جایگاه هفتاد ساله خود را زیر پا گذاشت و به تمام شروط او از جمله ترک اسلام، سجده به بت، سوزاندن قرآن، نوشیدن شراب و چراندن خوکها تن داد.
۳۵. در نهایت چه چیزی باعث نجات شیخ صنعان شد؟
پاسخ صحیح: (الف) دعای مریدان باوفایش
توضیح: پس از ناامیدی، مریدان وفادار شیخ چهل شبانهروز به درگاه خدا دعا و تضرع کردند تا اینکه سرانجام دعایشان مستجاب شد و شیخ از بند عشق مجازی رهایی یافت.
۳۶. در داستان “نمره، شیرین”، چرا شیرین در ابتدا از نمره امتحانش ناراضی بود؟
پاسخ صحیح: (الف) چون فکر میکرد باید نمره کامل (بیست) بگیرد
توضیح: شیرین دانشآموزی بسیار درسخوان و کمالگرا بود و با اینکه نمره نوزده گرفته بود، از نگرفتن نمره کامل یعنی بیست، غمگین و ناراضی بود.
۳۷. معلم شیرین چگونه به او درس مهمی درباره زندگی داد؟
پاسخ صحیح: (ب) با گفتن اینکه “زندگی همیشه کامل نیست” و باید از موفقیتهای نسبی هم شاد بود
توضیح: معلم به شیرین یادآوری کرد که زندگی همیشه ایدهآل و کامل نیست و انسان باید یاد بگیرد که از موفقیتهای بزرگ اما ناکامل خود نیز لذت ببرد و شاد باشد.
۳۸. داستان “گل و رس” برگرفته از کدام حکایت معروف است؟
پاسخ صحیح: (الف) حکایتی از گلستان سعدی
توضیح: این داستان بازنویسی حکایت مشهوری از دیباچه کتاب «گلستان» سعدی شیرازی است که در آن از زبان گِلی خوشبو، اهمیت همنشین خوب بیان میشود.
۳۹. در داستان “گل و رس”، چرا خاک (رس) بوی خوش میداد؟
پاسخ صحیح: (ب) چون مدتی با یک گل سرخ همنشین بود
توضیح: آن گِل در پاسخ میگوید که من ذاتاً خوشبو نبودم، بلکه به دلیل همنشینی و مصاحبت با گُل بود که بوی خوش آن در من اثر کرد: «کمال همنشین در من اثر کرد».
۴۰. پیام اصلی داستان “گل و رس” چیست؟
پاسخ صحیح: (ب) تاثیر مثبت همنشین خوب
توضیح: پیام اصلی و اخلاقی این حکایت، تأکید بر تأثیر شگرف همنشینی با افراد نیک و صالح است که میتواند باعث رشد و کمال انسان شود.
پرسشهای تکمیلی و مروری
۴۱. در چهار مقاله، نظامی عروضی چه کسی را “سلطان الشعرا” معرفی میکند؟
پاسخ صحیح: (ج) امیر معزی
توضیح: نظامی عروضی از امیر معزی به عنوان ملکالشعرای دربار سلجوقیان و با لقب «سلطان الشعرا» یاد میکند.
۴۲. در قابوس نامه، بهترین رفتار در برابر دشمنی که دوست میشود چیست؟
پاسخ صحیح: (ج) با احتیاط با او رفتار کردن
توضیح: کیکاووس توصیه میکند که حتی اگر دشمنی به دوستی روی آورد، باز هم باید جانب احتیاط را نگه داشت، زیرا ممکن است کینه قدیمی همچنان در دل او باقی باشد.
۴۳. در داستان “شاه زنبور”، دشمن اصلی زنبورها که به کندو حمله کرد، چه بود؟
پاسخ صحیح: (ب) یک نوع زنبور وحشی (زنبور سرخ)
توضیح: در داستان، گروهی از زنبورهای سرخ وحشی به کندوی عسل حمله میکنند و جنگ اصلی میان آنها و زنبورهای عسل در میگیرد.
۴۴. در داستان “خانه بهاری”، چه چیزی بیش از همه برای راوی داستان اهمیت داشت؟
پاسخ صحیح: (الف) آفتاب و نور
توضیح: راوی داستان بارها بر اهمیت و لذت وجود آفتاب، نور و گرمای خانه بهاری تأکید میکند که در تضاد کامل با خانه تاریک و سرد شهری آنها بود.
۴۵. در داستان “شیخ صنعان”، دختر ترسا برای ازدواج با شیخ کدام یک از این شرطها را نگذاشت؟
پاسخ صحیح: (د) پرداخت مهریه سنگین
توضیح: شروط دختر ترسا همگی در جهت نابودی ایمان و اعتقاد شیخ بود (سجده به بت، سوزاندن قرآن، نوشیدن خمر و ترک اسلام). شرط مهریه سنگین به طور مشخص در میان شروط اصلی او ذکر نشده است.
۴۶. نظامی عروضی، فردوسی را به خاطر کدام کارش ستایش میکند؟
پاسخ صحیح: (الف) زنده کردن زبان فارسی
توضیح: نظامی عروضی و بسیاری دیگر از بزرگان، فردوسی را به دلیل سرودن شاهنامه و نقشی که در حفظ و احیای زبان و فرهنگ ایرانی داشت، ستایش میکنند.
۴۷. در قابوس نامه، چرا بازی شطرنج از نرد بهتر دانسته شده است؟
پاسخ صحیح: (ب) چون نیاز به فکر و تدبیر دارد
توضیح: قابوس نامه شطرنج را بر نرد برتری میدهد زیرا شطرنج حاصل فکر، تدبیر و خرد است، در حالی که نرد بیشتر به بخت و اقبال بستگی دارد.
۴۸. در داستان “دو گدا”، گدایی که از خلق میخواست، نان پر از طلا را چه کرد؟
پاسخ صحیح: (ب) آن را به قیمت ناچیزی به گدای دیگر فروخت
توضیح: او که از درون نان بیخبر بود، به دلیل سنگینی آن، نان را بیات پنداشت و آن را در ازای مبلغی اندک به گدای متوکل فروخت.
۴۹. در داستان “علی”، رابطه علی با درشکهچی (اربابش) چگونه بود؟
پاسخ صحیح: (ب) بیرحمانه و استثمارگرانه
توضیح: درشکهچی با علی رفتاری بسیار خشن و ظالمانه داشت، او را کتک میزد و از کارش سوءاستفاده میکرد.
۵۰. در داستان “نمره، شیرین”، پیام نهایی معلم به شیرین چه بود؟
پاسخ صحیح: (ب) از موفقیتهای نسبی هم لذت ببر
توضیح: درس اصلی داستان این است که نباید به دنبال کمال مطلق بود و انسان باید از موفقیتهای بزرگ خود، حتی اگر کامل و بینقص نباشند، شادمان شود و لذت ببرد.
۵۱. کتاب “چهار مقاله” به چه نام دیگری مشهور است؟
پاسخ صحیح: (الف) مجمعالنوادر
توضیح: نام دیگر کتاب چهار مقاله، «مجمعالنوادر» به معنای «محل گردآوری حکایتهای شگفت و کمیاب» است.
۵۲. از نظر کیکاووس، وظیفه اصلی مهمان در خانه میزبان چیست؟
پاسخ صحیح: (ج) احترام به میزبان و رعایت ادب
توضیح: قابوس نامه مهمترین وظیفه مهمان را رعایت ادب، احترام به صاحبخانه، و پرهیز از رفتارهای ناشایست مانند چشم داشتن به لقمه دیگران میداند.
۵۳. در داستان “آسان زندگی”، مرد در نهایت به چه نتیجهای رسید؟
پاسخ صحیح: (ب) خوشبختی در قناعت است نه در ثروت
توضیح: شخصیت اصلی داستان در پایان درمییابد که خوشبختی و زندگی آسان، نتیجه داشتن ثروت زیاد نیست، بلکه حاصل داشتن روحیه قناعت و رضایت از داشتههاست.
۵۴. صادق چوبک در داستان “علی” به کدام مسئله اجتماعی اشاره دارد؟
پاسخ صحیح: (الف) فقر و استثمار کودکان کار
توضیح: این داستان تصویری تلخ و واقعگرایانه از فقر، بیعدالتی اجتماعی و به ویژه مسئله کودکان کار و سوءاستفاده از آنها در جامعه ارائه میدهد.
۵۵. در داستان “گل و رس”، “گل” نماد چیست و “رس” نماد چیست؟
پاسخ صحیح: (ب) گل: همنشین خوب / رس: فرد تأثیرپذیر
توضیح: در این حکایت تمثیلی، «گل» نماد دوست و همنشین نیک و کمالبخش است و «رس» (گِل) نماد فردی است که استعداد پذیرش کمال از همنشین خود را دارد.
۵۶. در چهار مقاله، شاعر برای موفقیت به کدام علم بیش از همه نیاز دارد؟
پاسخ صحیح: (الف) علم عروض و قافیه
توضیح: به گفته نظامی، شاعر باید بر علوم مختلفی آگاه باشد، اما دانش اصلی و ابزار کار او، علم عروض (وزن شعر) و قافیه (موسیقی کلام) است.
۵۷. در قابوس نامه، در مهمانی چه کاری نشانه بیادبی است؟
پاسخ صحیح: (ج) نگاه کردن به لقمه دیگران
توضیح: کیکاووس در آداب مهمانی تأکید میکند که نگاه کردن به دهان و لقمه دیگران و شمردن لقمههایشان، از نشانههای بیادبی و دونهمتی است.
۵۸. در “شاه زنبور”، فداکاری شاه زنبور چه نتیجهای داشت؟
پاسخ صحیح: (ب) بقیه زنبورها نجات یافتند
توضیح: اگرچه شاه زنبور (ملکه) در این نبرد کشته شد، اما فداکاری او باعث شد تا کندو و جامعه زنبورها از نابودی حتمی نجات پیدا کنند.
۵۹. داستان “خانه بهاری” در کدام فصل از سال اتفاق میافتد؟
پاسخ صحیح: (د) زمستان
توضیح: داستان در فصل زمستان روی میدهد و خانواده برای فرار از سرما و دلگیری این فصل به خانهای پناه میبرند که به دلیل آفتابگیر بودن، “خانه بهاری” نامیده میشود.
۶۰. سرانجام دختر ترسا در داستان “شیخ صنعان” چه شد؟
پاسخ صحیح: (ب) پشیمان شد، مسلمان شد و از دنیا رفت
توضیح: پس از بازگشت شیخ به راه راست، دختر ترسا در خوابی پیامبر (ص) را میبیند، پشیمان میشود و به دنبال شیخ میرود. پس از اسلام آوردن، به دلیل ضعف و رنج، جان خود را از دست میدهد.
۶۱. نظامی عروضی چه نوع شعری را بیشتر میپسندد؟
پاسخ صحیح: (الف) قصیده مدحی
توضیح: با توجه به اینکه نظامی وظیفه اصلی شاعر را جاودانه کردن نام ممدوح میداند، میتوان نتیجه گرفت که او برای قصیده مدحی که ابزار اصلی این کار است، ارزش ویژهای قائل است.
۶۲. در قابوس نامه، سپاس داشتن از نعمتهای خدا چه فایدهای برای انسان دارد؟
پاسخ صحیح: (الف) باعث افزایش نعمت میشود
توضیح: کیکاووس با اشاره به آیه «لَئِن شَکَرْتُمْ لَأَزِیدَنَّکُمْ»، بیان میکند که شکرگزاری و سپاس از خداوند، موجب فزونی و برکت نعمتها میشود.
۶۳. در “دو گدا”، پادشاه در نهایت چه درسی آموخت؟
پاسخ صحیح: (د) توکل بر خدا از هر تدبیری قویتر است
توضیح: پادشاه با چشمان خود دید که چگونه تدبیر و نقشه او ناکام ماند و روزی الهی به شکلی غیرمنتظره به کسی رسید که بر خدا توکل کرده بود.
۶۴. در “علی”، چه چیزی نماد بیگناهی و معصومیت در دنیای بیرحم است؟
پاسخ صحیح: (الف) شخصیت علی
توضیح: علی با وجود قرار گرفتن در محیطی خشن و تحمل رنجهای فراوان، همچنان معصومیت و پاکی کودکانه خود را حفظ کرده و نماد بیگناهی در دنیایی بیرحم است.
۶۵. در “نمره، شیرین”، چرا معلم به شیرین نمره کامل (۲۰) نداد؟
پاسخ صحیح: (الف) چون شیرین یک اشتباه کوچک کرده بود
توضیح: دلیل اصلی نمره کامل نگرفتن شیرین، وجود یک اشتباه جزئی در پاسخ او بود. هرچند این اتفاق، فرصتی برای معلم فراهم کرد تا درس بزرگتری به او بدهد.
۶۶. کدام یک از چهار مقاله به موضوع “در چیستی شاعر و شعر” میپردازد؟
پاسخ صحیح: (ب) مقاله دوم
توضیح: مقاله اول در دبیری، مقاله دوم در شاعری، مقاله سوم در نجوم و مقاله چهارم در طب است.
۶۷. امیر کیکاووس در کدام دوره تاریخی میزیست؟
پاسخ صحیح: (ج) زیاریان
توضیح: امیر عنصرالمعالی کیکاووس بن اسکندر بن قابوس بن وشمگیر، از امیران سلسله زیاریان در طبرستان (شمال ایران) بود.
۶۸. کتاب “آیینه” اثر محمد حجازی چه نوع کتابی است؟
پاسخ صحیح: (الف) مجموعه داستان کوتاه
توضیح: کتاب «آیینه» مجموعهای از داستانهای کوتاه با مضامین اخلاقی و اجتماعی است که به قلم محمد حجازی نوشته شده است.
۶۹. “دریاى گهر” که داستانهای “خانه بهاری” و “علی” در آن آمده، توسط چه کسی گردآوری شده است؟
پاسخ صحیح: (ج) دکتر مهدی حمیدی
توضیح: «دریای گهر» یک مجموعه و جنگ ادبی است که دکتر مهدی حمیدی شیرازی آن را گردآوری و تدوین کرده و شامل نمونههایی از آثار نویسندگان مختلف است.
۷۰. داستان “شیخ صنعان” به کدام مفهوم عرفانی اشاره دارد؟
پاسخ صحیح: (ج) عبور از عشق مجازی برای رسیدن به عشق حقیقی
توضیح: در عرفان، داستان شیخ صنعان نمادی از سالکی است که در دام عشق مجازی (عشق به مخلوق) گرفتار میشود اما این عشق، خود پلی برای رسیدن به معرفت و عشق حقیقی (عشق به خالق) میگردد.
۷۱. در چهار مقاله، چرا سلطان محمود غزنوی از فردوسی ناراضی شد؟
پاسخ صحیح: (ج) به دلیل اختلاف مذهب (فردوسی شیعه و محمود سنی) و بدگویی حسودان
توضیح: طبق روایت نظامی عروضی، یکی از دلایل اصلی بیمهری سلطان محمود به فردوسی، اختلاف مذهبی و همچنین بدگوییهای درباریان حسود نزد سلطان بود.
۷۲. در قابوس نامه، برای نرد باختن چه توصیهای شده است؟
پاسخ صحیح: (ج) اگر میبازی، با خوشرویی بباز
توضیح: کیکاووس اندرز میدهد که چون نرد بیشتر بر پایه بخت است، اگر باختی نباید خشمگین شوی و باید باخت را با گشادهرویی بپذیری.
۷۳. در “آسان زندگی”، مرد برای یافتن “زندگی آسان” به کجا سفر کرد؟
پاسخ صحیح: (ج) به یک روستای دورافتاده
توضیح: شخصیت داستان برای یافتن راز زندگی آسان، از شهر خارج شده و به روستایی دوردست میرود و در آنجا با پیرمردی دانا ملاقات میکند.
۷۴. فضای داستان “خانه بهاری” چگونه است؟
پاسخ صحیح: (ب) گرم، روشن و پر از امید
توضیح: نویسنده فضای خانه بهاری را در تضاد با خانه شهری، سرشار از گرما، نور، زندگی و امیدواری توصیف میکند.
۷۵. دکتر زهرا خانلری در کتاب “داستانهای دلانگیز” چه هدفی را دنبال میکند؟
پاسخ صحیح: (الف) بازنویسی داستانهای کهن فارسی برای کودکان و نوجوانان
توضیح: هدف اصلی دکتر زهرا خانلری (معروف به پروین گنابادی) از تألیف این کتاب، سادهسازی و بازنویسی حکایتهای آموزنده و جذاب ادبیات کلاسیک فارسی برای نسل جوان بوده است.
۷۶. نظامی عروضی چه کسی را استاد شاعران (استاد الشعرا) میداند؟
پاسخ صحیح: (ج) رودکی
توضیح: نظامی عروضی، رودکی سمرقندی را به دلیل پیشگامی و استادی در شعر فارسی، «استاد شاعران» و «سلطان شاعران» مینامد.
۷۷. در قابوس نامه، بهترین زینت برای مرد چیست؟
پاسخ صحیح: (ج) دانش و خرد
توضیح: کیکاووس در سراسر کتاب به پسرش گوشزد میکند که بهترین و والاترین زینت برای یک مرد، آراسته بودن به زیور دانش و خرد است.
۷۸. داستان “شاه زنبور” در کدام کتاب محمد حجازی آمده است؟
پاسخ صحیح: (الف) آیینه
توضیح: داستانهای «شاه زنبور»، «دو گدا» و «آسان زندگی» همگی از کتاب «آیینه» اثر محمد حجازی انتخاب شدهاند.
۷۹. در داستان “علی”، نقطه اوج داستان کدام است؟
پاسخ صحیح: (ب) وقتی درشکهچی اسب را به شدت میزند و علی با او همذاتپنداری میکند
توضیح: نقطه اوج داستان لحظهای است که درشکهچی با بیرحمی تمام اسب را شلاق میزند و علی، که خود نیز مورد ستم است، رنج خود را در رنج اسب میبیند و این صحنه تأثیر عمیقی بر او میگذارد.
۸۰. در “گل و رس”، چرا خاک از خودش شرمنده بود؟
پاسخ صحیح: (ج) چون میدانست که خوشبوییاش ذاتی نیست و از همنشینی با گل است
توضیح: گِل متواضعانه اقرار میکند که این بوی خوش از خود او نیست، بلکه نتیجه همنشینی و مصاحبت با گُل است و از این رو خود را در برابر آن کمال، ناچیز میبیند.
۸۱. به نظر نظامی عروضی، چرا شعر بر نثر برتری دارد؟
پاسخ صحیح: (الف) چون موزون و مقفی است و در خاطر میماند
توضیح: نظامی معتقد است که طبیعت موزون و آهنگین شعر باعث میشود که راحتتر در حافظه بماند و تأثیر آن ماندگارتر از نثر باشد.
۸۲. در قابوس نامه، در مورد میهمان شدن، چه توصیهای درباره زمان رفتن به مهمانی شده است؟
پاسخ صحیح: (ج) بیدعوت هرگز مرو
توضیح: یکی از اولین و مهمترین آداب مهمان شدن که در قابوسنامه ذکر شده، این است که هرگز نباید بدون دعوت به جایی مهمان شد.
۸۳. لحن داستانهای محمد حجازی در کتاب “آیینه” چگونه است؟
پاسخ صحیح: (ب) ساده، تعلیمی و اخلاقی
توضیح: لحن و زبان حجازی در این کتاب بسیار ساده و روان است و هدف اصلی او آموزش مفاهیم اخلاقی و تربیتی به خواننده است.
۸۴. در “خانه بهاری”، خانه نماد کدام یک از موارد زیر نیست؟
پاسخ صحیح: (ج) ثروت مادی
توضیح: خانه بهاری نماد پناه، امید و زندگی است، اما داستان تأکیدی بر ارزش مادی یا تجملاتی بودن آن ندارد. ارزش آن کاملاً معنوی و احساسی است.
۸۵. مریدان شیخ صنعان برای نجات او چه کردند؟
پاسخ صحیح: (ج) برای او چلهنشینی و دعا کردند
توضیح: یاران باوفای شیخ، او را رها نکردند، بلکه با نشستن در کنج عزلت (چلهنشینی) و دعای خالصانه، از خداوند رهایی استاد خود را طلبیدند.
۸۶. چهار مقاله در چه زمینهای نوشته شده است؟
پاسخ صحیح: (ب) تذکرهنویسی و شرح حالنویسی
توضیح: چهار مقاله نوعی تذکره است که در آن شرح حال و حکایتهایی از زندگی افراد برجسته در چهار فن (دبیری، شاعری، نجوم و طب) بیان شده است.
۸۷. در قابوس نامه، در بازی شطرنج، از دست دادن کدام مهره بیشتر مایه تأسف است؟
پاسخ صحیح: (ب) وزیر (فرزین)
توضیح: کیکاووس از دست دادن «فرزین» (وزیر امروزی) را در شطرنج مایه تأسف بسیار میداند، زیرا قدرتمندترین مهره است و از دست دادنش نشانه بیتدبیری است.
۸۸. در “دو گدا”، چرا گدایی که از خدا میخواست، آن نان سنگین را خرید؟
پاسخ صحیح: (ب) چون با توکل بر خدا، در هر چیزی امیدی به برکت داشت
توضیح: او به دلیل ایمان و توکلش، گمان برد که شاید خداوند برکتی در همان نان سنگین قرار داده باشد و به همین دلیل آن را خرید.
۸۹. کدام نویسنده به “ناتورالیسم” یا طبیعتگرایی در ادبیات فارسی شهرت دارد؟
پاسخ صحیح: (ج) صادق چوبک
توضیح: صادق چوبک به همراه صادق هدایت، از برجستهترین نمایندگان مکتب ناتورالیسم (طبیعتگرایی) در ادبیات داستانی ایران است که به تأثیرات جبری محیط، وراثت و غرایز در سرنوشت انسان میپردازد.
۹۰. داستان “نمره، شیرین” چه پیامی برای دانشآموزان دارد؟
پاسخ صحیح: (ب) کمالگرایی افراطی میتواند مضر باشد و باید از موفقیتهای نسبی هم لذت برد
توضیح: این داستان به دانشآموزان میآموزد که کمالگرایی بیش از حد میتواند شادی را از آنها بگیرد و باید یاد بگیرند که از تلاشها و موفقیتهای خود، حتی اگر بینقص نباشند، راضی و خشنود باشند.
۹۱. نظامی عروضی در داستان رودکی و امیر نصر سامانی، قدرت شعر را در چه چیزی نشان میدهد؟
پاسخ صحیح: (ب) در برانگیختن احساسات و وادار کردن به عمل
توضیح: در این حکایت مشهور، قصیده «بوی جوی مولیان» رودکی چنان امیر نصر را تحت تأثیر قرار میدهد که بیدرنگ و بدون کفش، سوار بر اسب شده و به سوی بخارا میتازد. این نشاندهنده قدرت شعر در تحریک عواطف و واداشتن افراد به عمل است.
۹۲. در قابوس نامه، چرا امیر کیکاووس نوشتن کتاب را برای پسرش لازم دانست؟
پاسخ صحیح: (ب) چون میخواست تجربههای زندگی خود را به او منتقل کند
توضیح: هدف اصلی کیکاووس از نگارش کتاب، انتقال تجربیات، پندها و حکمتهایی بود که در طول زندگی خود آموخته بود تا پسرش از آنها برای داشتن زندگی بهتر بهرهمند شود.
۹۳. در “آسان زندگی”، پیرمرد دانا به مرد جوان چه چیزی را به عنوان راز زندگی آسان گفت؟
پاسخ صحیح: (ب) خواستههای کمتر، قناعت بیشتر
توضیح: عصاره پند پیر دانا این بود که «از خواستههایت بکاه تا زندگیات آسان شود.» این جمله بر اهمیت قناعت به عنوان کلید خوشبختی و آرامش تأکید دارد.
۹۴. در “علی”، اسب و علی هر دو قربانی چه چیزی هستند؟
پاسخ صحیح: (الف) فقر و بیعدالتی اجتماعی
توضیح: چوبک هر دو شخصیت علی و اسب را به عنوان قربانیان یک سیستم اجتماعی ناعادلانه و فقر فراگیر به تصویر میکشد که در آن، ضعفا توسط اقویا استثمار میشوند.
۹۵. داستان “شیخ صنعان” به چه دلیل یک داستان تراژیک-عارفانه است؟
پاسخ صحیح: (د) همه موارد
توضیح: این داستان هم جنبه تراژیک دارد (از دست رفتن ایمان شیخ، مرگ دختر ترسا و نرسیدن به وصال دنیوی) و هم جنبه عارفانه (آزمون الهی و بازگشت به سوی عشق حقیقی).
۹۶. کدام یک از این کتابها به سبک “نثر مُرسَل” یا ساده و روان نوشته شده است؟
پاسخ صحیح: (د) همه موارد
توضیح: هر سه کتاب «چهار مقاله»، «قابوس نامه» و «تاریخ بیهقی» از شاهکارهای نثر مرسل (ساده و بیتکلف) در دوره اول و دوم زبان فارسی به شمار میروند.
۹۷. در “دو گدا”، نان پر از طلا نماد چیست؟
پاسخ صحیح: (الف) رزق و روزی الهی که به شکل غیرمنتظره میرسد
توضیح: نان پر از طلا نماد روزی مقدر شده از سوی خداوند است که از راهی غیرمنتظره به دست کسی میرسد که تنها به او امید بسته است.
۹۸. سعید نفیسی در “خانه بهاری” چگونه تضاد (contrast) را به کار برده است؟
پاسخ صحیح: (ب) تضاد بین تاریکی و روشنایی، سرما و گرما
توضیح: مهمترین آرایه ادبی در این داستان، استفاده از تضاد میان فضای تاریک، سرد و مرده خانه شهری با فضای روشن، گرم و پر از زندگیِ «خانه بهاری» است.
۹۹. پیام داستان “گل و رس” را میتوان در کدام ضربالمثل خلاصه کرد؟
پاسخ صحیح: (ب) کمال همنشین در من اثر کرد
توضیح: این مصراع از خود حکایت، بهترین خلاصه برای پیام آن است. یعنی کمالات و خوبیهای دوست و همنشین نیک، در فرد اثر میگذارد.
۱۰۰. کدام داستان بر اهمیت “قناعت” و رضایت از داشتهها تأکید میکند؟
پاسخ صحیح: (ج) آسان زندگی
توضیح: محور اصلی و پیام نهایی داستان «آسان زندگی» تأکید بر فضیلت اخلاقی قناعت و رضایت به داشتهها به عنوان راه رسیدن به خوشبختی و آرامش است.